Nhà văn - đại gia?

Di Li


Nhà văn nữ Trần Thanh Hà xưa nay vốn rất mến mộ Bùi Anh Tấn. Hồi năm 2007, Trần Thanh Hà viết được cuốn tiểu thuyết trinh thám “Vũ điệu tử thần”, còn tôi… rục rịch viết trinh thám, mới bàn nhau sao không lập ra Hội nhà văn trinh thám cho giống nước ngoài. Trần Thanh Hà bảo phải, để chị kêu Bùi Anh Tấn rồi bầu ông ấy là trưởng hội. Tôi hỏi thế hội sẽ kêu gọi được mấy người, Hà bảo cả em nữa là… ba. Sau kể lại chuyện này cho Tấn, gã tưởng thật chối đây đẩy “Ấy chết, ở Việt Nam muốn thành lập hội hè gì là phải xin phép chính phủ đàng hoàng chứ không phải cứ thích mở hội là mở được đâu”.

Nhà văn của người đồng tính

Bùi Anh Tấn là nhà văn công an. Anh bắt đầu sáng tác từ những năm đầu thập niên 90, nhưng chỉ thực sự tiếng nổi như cồn kể từ sau “Một thế giới không có đàn bà” ra đời năm 1999. Hai năm sau đó cuốn tiểu thuyết lĩnh liền hai giải A của cuộc thi Tiểu thuyết năm 1999-2001 và Giải thưởng văn học 1995-2005 (Bộ Công an và Hội Nhà văn ViệtNam tổ chức). Rồi thế giới không đàn bà của anh lại lên phim. Khán giả dán mắt vào ti vi xem loạt phim 10 tập về cảnh sát hình sự với những nhân vật gay chưa bao giờ được lột tả kỹ càng như thế trên màn bạc Việt Nam. Bùi Anh Tấn trở thành người đầu tiên trong làng văn học Việt đi sâu vào đề tài người đồng tính. Thành ra sau này người ta bảo anh dẫn đầu văn học đồng tính, nhà văn của giới đồng tính, rồi thì các diễn đàn của gay, của les thi nhau post tác phẩm, tin hot về Bùi Anh Tấn lên trang mạng của họ. Họ coi anh là nhà văn của họ. “Một thế giới không có đàn bà” bán ra cả vạn bản. Các cuốn sách sau này của Bùi Anh Tấn lúc nào cũng nằm trong danh mục sách bán chạy và có tới phân nửa là viết về người đồng tính như Vòng tay không đàn ông, Phương pháp của A.C Kinsey (tiểu thuyết), Cô đơn, Bướm đêm (tập truyện ngắn)… “Một thế giới không có đàn bà” thậm chí còn được đạo diễn Việt Kiều Canada Cường Ngô dựng lại thành phim truyện nhựa trong năm 2011 do chính tác giả viết kịch bản.

Bùi Anh Tấn viết khỏe, chỉ trong vòng 10 năm đã cho ra đời 3 tập truyện ngắn, 2 kịch bản truyền hình và một màn ảnh rộng, hơn chục cuốn tiểu thuyết mà cuốn nào cũng thuộc loại “cục gạch”, dày muốn vỡ đầu. Bùi Anh Tấn dường như không thích viết chuyện… bình thường, không đồng tính thì cũng đề tài lịch sử (Nguyễn Trãi, Đàm đạo về Điều Ngự Giác Hoàng), tôn giáo (Không và sắc), chiến tranh cách mạng (Kế hoạch hậu chiến 72), tác phẩm biên soạn duy nhất của ngành công an viết về lực lượng CSĐB – Việt Nam Cộng Hòa (Cảnh sát đặc biệt). Cuốn tiểu thuyết ăn khách về đời sống hiện đại Bước chân hoàn vũ thì lại được viết “ngược” từ kịch bản sang tiểu thuyết. Từ bận chuyển về NXB Công an Nhân dân làm biên tập rồi trưởng chi nhánh tại TP Hồ Chí Minh, tranh thủ những giờ nghỉ Bùi Anh Tấn đóng cửa vùi đầu vào viết. Ngày cuối tuần, sáng dậy sớm, ăn sáng, uống cà phê xong là bật máy lên viết. Viết thùi lụi không cần chờ cảm hứng như công chức xách cặp đi làm. Viết nhiều đến mức… phát ghét, phát ghen tị. Mấy bận đến thăm chi nhánh của nhà xuất bản, tôi hỏi Trần Thanh Hà là đồng nghiệp cùng cơ quan anh: “Anh Tấn đang đóng cửa làm gì thế?”. Hà lắc đầu “Lại viết đấy mà. Chỉ viết thôi không thiết làm gì đâu”. Viết lắm, viết khỏe, sách dày, lại bán rõ chạy thì tiền kiếm được nhiều là lẽ đương nhiên rồi. Đâm bạn bè trong giới gọi anh là “nhà văn đại gia”.

Nhà văn đại gia

Có bận Trần Thanh Hà nửa đùa nửa thật liệt kê… gia sản của đồng nghiệp “Gã này giàu lắm. Mỗi phim đều kiếm được vài trăm triệu từ kịch bản, rồi còn tiền bán sách, tiền nhuận bút in báo, tiền… Gã đã mua được một cái nhà, nhưng cũng không cần ở, chỉ cho thuê, lại càng lắm tiền. Mà gã ở cùng bố mẹ, ăn cơm chung với bố mẹ, ngày thì ngồi im viết sách, có cần gì đến tiền đâu”. Nhớ có lần tôi và Trần Thanh Hà, Bùi Anh Tấn với một số người khác ngồi quán cà phê gần chi nhánh NXB. Giữa buổi tôi và Trần Thanh Hà mượn xe Tấn về trước. Chẳng hiểu loay hoay thế nào Hà đánh kẹt chìa khóa xe vào ổ khóa, xoay sang để nổ máy không được mà rút ra cũng chẳng xong. Khổ chủ chạy ra xem cũng chẳng hiểu ra thế nào. Năm sáu người xúm vào cái xe, người lôi kẻ kéo mà chìa như có phép thần, cứ kẹt cứng vào ổ. Cuối cùng đành phải gọi điện cho một cậu thanh niên trai tráng từ NXB chạy sang để rước xe về. Bất lực vì không rút được chìa khóa, tất cả mới hè nhau mắng khổ chủ “Anh Tấn giàu như thế, mua ô tô đi thôi, đi cái xe này nữa làm gì”. Tấn đã cho mượn xe, bị người đánh hỏng xe, nay còn bị mắng vì cái tội tiếc tiền mua xe, mới điên tiết kêu lên “Anh đi mãi có làm sao đâu. Là tại em… cắm nhầm chìa khóa vào đâu ấy chứ”. Hà rối rít thanh minh “Em có cắm nhầm chìa đi đâu đâu, em chỉ cắm vào ổ khóa thôi chứ”.

Cứ hay đùa Tấn làm vậy chứ là người cùng nghề, tôi biết thu nhập kiếm được từ nghề viết dù có nhiều đến mấy cũng chỉ là để thỏa lòng rằng công sức lao động sáng tạo đã được đền đáp, chứ ăn thua chi so với thiên hạ. Bùi Anh Tấn cũng không đến nông nỗi như bị vu cho là chỉ biết đóng cửa ngồi viết không cần tiêu đến tiền. Như đặc tính của nhiều người tuổi Ngựa khác, gã cũng thích rong ruổi khám phá, thích đàn đúm bạn bè và rất hào phóng. Mỗi lần ra Hà Nội, thường hay làm hai việc, ấy là tự đi du lịch và mời bạn bè thật đông đến để gặp gỡ, tiệc tùng. Khách từ xa vào Sài Gòn cũng được gã tiếp đón niềm nở như thế. Khuôn mặt tròn trịa của Bùi Anh Tấn có một nét rất đặc trưng, là lúc nào cũng cười, nụ cười tươi tắn như chẳng biết giận ai bao giờ. Hễ nghe đồn đại về xung đột, khúc mắc gì liên quan đến Tấn mà gọi điện hỏi thì y rằng gã xua đi “Thôi thôi chuyện không có gì đâu”, rồi lại cười tươi roi rói như thể sách vừa vào danh mục best-seller. Thế mà cũng có lần gã giận. Tôi nghe nhiều người nói từ lâu về chuyện Bùi Anh Tấn rút hồ sơ ra khỏi Hội Nhà văn. Ấy là cái chuyện lùm xùm quanh việc người ta đề xuất gã làm đơn rồi năm thứ nhất không duyệt, năm thứ hai lại có người đề nghị nhường lá phiếu, thế là xin rút. Giờ hỏi lại Tấn vẫn cười cười xem chừng rút cho đỡ rắc rối, cho thân phận mình đỡ bị nâng lên đặt xuống mà xét duyệt chứ nào có giận hờn chi đâu. Rút đơn đâm ra lại sang, giờ có nhiều người khuyên nộp đơn lại mà Bùi Anh Tấn cứ cười cười, cười như thể cuộc đời lúc nào cũng một màu hồng.

Nhà văn không… lấy vợ

Cũng vì trót lao vào vụ “đồng tính”, cũng vì trót bị hâm mộ quá đỗi mà fan hâm mộ tìm đến cũng không ít người thuộc về thế giới thứ ba, nhất là trót sống độc thân cho đến tận bây giờ nên bất cứ khi nào nhắc đến Bùi Anh Tấn, người ta hay mắt sáng lên, rồi hạ giọng thầm thì “Bùi Anh Tấn à, có phải gã…?”. Chuyện này đến tai Tấn, gã vẫn cười cười. Cười lúc này thì thực phát ghét lên. Cái người ta muốn biết bây giờ là sự thể thực ra thế nào, chứ cứ cười không là nghĩa làm sao. Sao cũng được. Gã chẳng thèm thanh minh, chẳng thèm khẳng định, có xếp gã vào giới nào trong 3 giới ấy hay thậm chí giới tính thứ tư đi chăng nữa thì vẫn cứ được. Kệ.

Trước khi vào Sài Gòn để tham gia trại sáng tác ở Đà Lạt do NXB Công an Nhân dân tổ chức, biết tôi chuẩn bị gặp Bùi Anh Tấn, Trần Thanh Hà rỉ tai tôi về câu chuyện đồn đại rất hot này. Gọi điện trước cho Bùi Anh Tấn rồi đứng im thít trước cửa chi nhánh để chờ gã ra đón, tôi nhìn thấy một khuôn mặt tươi cười tiến lại gần. Chào hỏi thì ít mà quan sát Tấn thì nhiều, sau này, tôi thường lên tiếng “bảo vệ” gã về cái vụ “thế giới thứ ba” hay thứ mấy ấy. Người có hỏi thì tôi hạ giọng vẻ hiểu biết “Nhìn gã một giây là biết chứ sao. Tiếp xúc thêm một phút nữa thì càng biết gã bị oan”. Sau hay lấy câu chuyện này để đùa thì Bùi Anh Tấn cười to “À, Trần Thanh Hà vẫn giúp anh bằng cách ấy đấy mà. Để phụ nữ gặp anh đỡ phải cảnh giác”. Bùi Anh Tấn nghe chừng oan ức ghê gớm cho dù thi thoảng hành vi của gã có vẻ nữ tính. Ngoài quan tâm đến Phật giáo thì gã còn rất thích hoa. Trong những ngày lưu lại trại sáng tác Đà Lạt, có bận vài người trong đoàn tổ chức đi xe Jeep lên đỉnh Langbian. Xe đỗ dưới chân núi, Bùi Anh Tấn chạy đi mua một lẵng hoa bất tử. Rồi chừng như thấy mình cầm lẵng hoa cũng bất tiện, Bùi Anh Tấn cho lại tôi. Nhà văn Phùng Thiên Tân (giờ là giám đốc NXB Công an Nhân dân) bảo “Em đừng ngạc nhiên. Bùi Anh Tấn đến nhà anh không bao giờ xách theo chai rượu mà toàn mang hoa đến thôi”. Riêng điều này gã đâm được tiếng thanh cảnh, chứ theo những gì tôi chứng kiến thì mỗi lần gặp bạn bè gã chỉ chúi đầu vào nhậu nhẹt, chẳng có hoa lá cành tí nào cả.

Năm nay Bùi Anh Tấn lại có hai tin mừng. Tin mừng thứ nhất là tiểu thuyết nhan đề “Tin mừng” đang được Giáo hội Công giáo thẩm định và hy vọng sách sẽ được ra mắt vào dịp lễ Phục sinh. Gã tâm sự đấy là mong muốn của mình, còn sách có in được hay không, nhất là những sách viết về tôn giáo là quả một quá trình gian nan. Vì gã đã từng có kinh nghiệm này rồi sau tác phẩm viết về Phật giáo - Không và Sắc. Sách dày 400 trang, “Tin mừng” kể về những ngày đầu tiên đạo Thiên chúa vào Việt Nam hồi thế kỷ 16 ở Faifo (Hội An). Tin mừng thứ hai là gã sắp lấy vợ. Người quen biết gã tỏ vẻ tin này không lấy gì làm hot, bảo “Bùi Anh Tấn hô lấy vợ đến 13 lần rồi. Lần nào cũng khấp khởi đóng phong bì cho thật dày, chuẩn bị mua vé máy bay vào ăn mừng rồi lại bị chưng hửng.” Tôi thì mới chứng kiến cái sự báo tin vui của Bùi Anh Tấn lần đầu nên xem ra cũng vẫn lấy làm tò mò lắm lắm. Vợ chưa cưới của gã mới ngoài 30, là giám đốc chi nhánh một ngân hàng. Nghe đâu thiên hạ đồn rằng có lần gã vác một bao tải tiền đến ngân hàng gửi nên từ bận đó mới quen vợ chưa cưới bây giờ.

________________________________________________

Người leo núi văn chương

Được mệnh danh là “nhà văn của giới đồng tính”, nay anh chọn cho mình một ngã rẽ mới - cũng đầy gian nan với văn chương: viết tiểu thuyết về lịch sử

. Phóng viên: Nổi như cồn khi viết khá nhiều sách về đề tài đồng tính, vì sao anh lại quyết định chuyển sang đề tài lịch sử?

- Nhà văn Bùi Anh Tấn: Tôi đã viết quá nhiều đề tài đồng tính (tác phẩm đầu tiên Một thế giới không đàn bà của anh đã nhận được nhiều giải thưởng, sau đó là hàng loạt tác phẩm viết về thế giới thứ ba như Les-Vòng tay không đàn ông, Cô đơn, Phương pháp A.C Kinsey... - PV).

Có cảm giác như tôi đã rào một thửa đất cho riêng mình và đã khai phá hết. Khi người ta đã đi quá lâu trên một con đường dài, họ cần có một ngã rẽ.

Tất cả những gì chia sẻ được với nỗi đau chôn giấu của những người thuộc thế giới thứ ba tôi đã sẻ chia rồi. Giờ là lúc tôi tìm đường đi mới cho mình, dù biết đó là một con đường đầy chông gai. Viết được về lịch sử là một nỗ lực hết mình của người cầm bút.

. Anh có sợ mình không đủ sức vượt qua những chông gai như anh nói, khi chạm bút vào một đề tài vốn không dễ dàng gì?

- Từ nhỏ, tôi đã thích đọc lịch sử, đọc say mê như một nhu cầu tìm hiểu tự thân, các sự kiện, các nhân vật cứ ngày càng đầy lên và nằm trong trí nhớ của tôi.

Có những điều sử sách ghi chép rất rõ ràng, cụ thể thì ai cũng biết rồi nhưng đằng sau đó còn có rất nhiều bí mật, những ẩn tình mà không phải ai cũng hiểu.

Tôi trân trọng lịch sử, khi viết, tôi vẫn tôn trọng vẹn nguyên các sự kiện, dựa trên nền lịch sử để khắc họa nhân vật. Khó nhất là phải xử lý một khối lượng kiến thức khổng lồ không dễ kiểm soát.

Khi viết về Nguyễn Trãi, tôi đã phải làm một “sớ táo quân”, ghi lại ngày tháng sự kiện trong cuộc đời của Nguyễn Trãi, thậm chí là các triều đại trước và sau nhà Lê để có được một cái nhìn toàn diện hơn về thời Nguyễn Trãi đã sống, rồi lần theo đó mà viết.

. Vì sao anh chọn Nguyễn Trãi- như là một nhân vật khởi đầu cho “con đường tiểu thuyết lịch sử” của anh?

- Tôi muốn chọn một người lỗi lạc, có nỗi đau, có những ưu tư và cao cả hơn là cuộc đời sẽ mãi mãi lưu danh thiên cổ. Nguyễn Trãi có một cuộc đời quá bi hùng, cả dòng họ ông mang một nỗi đau, mất mát quá lớn lao. Tôi cũng muốn mượn lời Nguyễn Trãi để nói về hình tượng người anh hùng. Anh hùng vì đại nghĩa cứu người nhưng anh hùng cũng mang một trái tim với đầy đủ cung bậc cảm xúc như một người bình thường.

. Trong tác phẩm này, anh đưa quá nhiều nhân vật, sự kiện vào tác phẩm mà không sợ độc giả sẽ… ngán sao?

- Bạn bè văn chương của tôi hay phàn nàn đọc sách tôi viết sao quá nhiều tư liệu, nhưng tôi vốn tính “ôm đồm” nên không muốn bỏ mất, để lỡ một sự kiện, một nhân vật phụ nào xoay quanh nhân vật chính vào thời đại đó.

Văn chương không giống như sách sử, tôi luôn cố gắng làm cho các nhân vật của mình sống như chính cuộc đời họ trong tác phẩm văn học. Để ít ra, khi độc giả tiếp cận tác phẩm, họ sẽ có một cái nhìn toàn diện hơn không phải chỉ về nhân vật Nguyễn Trãi mà còn về một triều đại trong lịch sử.

. Bao nhiêu năm cắm cúi đi cùng con chữ, anh nghiệm ra điều gì cho cuộc sống riêng mình?

- Tôi thấy mình... cô đơn, bằng chứng là đến giờ tôi vẫn sống một mình đây. Thật ra ai đến với văn chương cũng đều hiểu rằng cái nghề viết vừa cô đơn vừa nghiệt ngã. Nhiều lúc tôi viết mà phải tự động viên mình.

Tôi vốn không chọn văn chương làm nghề của mình nhưng văn chương lại tìm tôi, như là một sự lựa chọn của số phận. Đường dài, mình cứ đi để nhìn thấy sức mạnh và sự kiên định của chính mình đến đâu.

Chỉ cách đây 3 năm thôi, nhiều lúc tôi thấy mình vội vã, lâu lâu không có tác phẩm là bắt đầu sợ bị quên. Bây giờ, tôi thấy mình trầm tĩnh và an nhiên rồi. Danh vọng, vật chất hay những lời tung hô đều chỉ là phù du. Hãy sống hết mình với niềm say mê và quên đi những bèo bọt của cuộc sống xung quanh mình mới là điều cần hướng tới. Tôi bây giờ viết là để say mê và để khám phá chính mình.

. Anh sẽ chọn nhân vật lịch sử nào tiếp theo sau Nguyễn Trãi?

- Quyển 2 của bộ tiểu thuyết lịch sử về nhân vật Nguyễn Trãi đã được hoàn thành, đang chờ ngày xuất bản. Tôi cũng đang hoàn chỉnh bản thảo một tiểu thuyết về lịch sử tôn giáo. Đề cương tác phẩm về 3 nhân vật: Thái hậu Dương Vân Nga, nguyên phi Ỷ Lan và Lý Chiêu Hoàng cũng đã xong.

Tôi luôn muốn mình làm được thật nhiều. Người viết văn cũng giống như những người đang cặm cụi leo lên núi, leo hoài mà chẳng thấy đỉnh ở đâu. Bởi có bao giờ nhà văn tự hài lòng, mãn nguyện với một tác phẩm dù được xem là đỉnh cao của mình. Tôi hy vọng khi tôi mất đi, tác phẩm của tôi sẽ còn ở lại với đời.
Tiếng nói của người anh hùng
Hơn 10 năm cầm bút, nhà văn – thiếu tá Bùi Anh Tấn đã cho ra mắt độc giả 15 tác phẩm mà đa phần trong số đó là những cuốn sách “tạo sóng” trên văn đàn. Anh vừa xuất bản tác phẩm Nguyễn Trãi – Oan khuất (NXB Thanh niên).

Bộ truyện về nhân vật Nguyễn Trãi của nhà văn Bùi Anh Tấn gồm 2 tập. Quyển 1: Nguyễn Trãi - Oan khuất kể về thân thế Nguyễn Trãi, từ đời cha ông - Nguyễn Phi Khanh (tên thật là Nguyễn Ứng Long) cho đến khi cả dòng họ nhà Nguyễn bị tru di tam tộc.

Nhà văn mượn lời của Nguyễn Trãi để kể về cuộc đời của nhân vật và cũng là nói lên tiếng nói của người anh hùng trước những biến động của thời cuộc.

Cả một triều đại với bao biến cố lịch sử cùng hình ảnh của hàng trăm nhân vật đã được tác giả lồng ghép, dẫn dắt một cách khéo léo vào tác phẩm.

Dựa trên nền những cứ liệu lịch sử, Bùi Anh Tấn phả vào từng trang chữ như là nỗi niềm của Ức Trai, nỗi ưu tư của những con người trung trinh tiết liệt cuối cùng phải nhận lấy kết cục đau xót.

Chính vì thế mà cảnh trí, vạn vật xung quanh trở nên có hồn, dào dạt cảm xúc và thấm đượm những nỗi ưu thời. Tác phẩm đã tạo được sự cuốn hút khi nhà văn đã khắc họa được tầm vóc, cốt cách khí khái của những con người lịch sử.

TIỂU QUYÊN thực hiện
____________________________________________________________