Truyện ngắn và nhà văn nữ là chủ đề của buổi toạ đàm mới đây do ĐSQ Canada và NXB Phụ nữ phối hợp tổ chức, nhân dịp xuất bản Tuyển tập truyện ngắn nữ Canada. Tại buổi toạ đàm, các nhà văn nữ đã sôi nổi đưa ra các ý kiến của mình về “thế giới văn học nữ”. “Theo tôi cái mới bao giờ cũng luôn khó. Giống như khi ta đi vào rừng rậm chưa có lối đi thì ta phải chấp nhận những dây leo chằng chịt quấn vào người, thậm chí quấn vào cổ đến khi không còn thở được nữa...” – nhà văn Y Ban tâm sự.PVVNT đã có cuộc trò chuyện với nhà văn Y Ban nhân sự kiện này.
Chị có nghĩ rằng nhà văn nữ và nhà văn nam có cách tiếp cận thực tiễn khác so với nam giới hay không? Liệu có phải chị em đều hướng vào các khía cạnh môi trường tự nhiên hay cảm xúc mà nam giới dường như ít để tâm hơn? Cụ thể là nếu tác phẩm Chiến tranh và Hòa bình không phải do đại văn hào Lev Tolstoy viết mà lại do phu nhân Sophia Tolstaya của ông viết thì liệu tác phẩm này có khác nhiều không? Nếu tác phẩm Truyện Kiều không phải do thi hào Nguyễn Du viết mà lại do nữ sĩ Hồ Xuân Hương cùng thời viết, chẳng hạn như thế, thì liệu câu chuyện hay những xúc cảm thăng hoa trong thi phẩm này có khác không?
Để trả lời câu hỏi này chúng ta phải mang tác phẩm ra để so sánh chứ không nên chỉ nhắc đến cái tên. Chúng ta hãy nói ngược lại thế này: Chiến tranh và Hòa bình có hay hơn Cuốn theo chiều gío hay không?Jen Erơ có hay hơn Đôn kihôtê không?Tiếng chim hót trong bụi mận gai có kém hơn Trăm năm cô đơn không. Và Thân em vừa trắng lại vừa tròn thì có kém hơn Trăm năm trong cõi người ta không? Sao chúng ta không hỏi rằng liệu những đấng mày râu có viết được những dòng văn dòng thơ như vậy không? Thượng đế sinh ra nam và nữ để cho họ có những sự khác biệt để không ai có thể thay thế ai. Trong văn chương cũng vậy
ở phương Tây, phong trào nữ quyền trong thế kỷ 20 đã giành thắng lợi với kết quả phụ nữ có quyền bầu cử và nâng cao vị thế của họ trong pháp luật và văn hóa. Lịch sử và huyền thoại cho thấy phần lớn nước Việt thời cổ đại là một xã hội theo mô hình chế độ mẫu hệ. Vậy Việt Nam được hay mất như thế nào trước sự du nhập ăn sâu bám rễ của hệ thống giáo lý Khổng giáo vốn hạn chế vị thế của người phụ nữ trong xã hội?
Một câu hỏi khá hay đây, có thể gợi ý cho cả một luận án tiến sỹ. Theo quan sát của tôi, tôi nhận thấy thế này: Thời Việt cổ chúng ta theo mô hình mẫu hệ thì người mẹ, người phụ nữ là trụ cột phải lo đời sống cho gia đình, phải lo chum gạo cho gia đình, phải lo bếp lửa cho gia đình... trong sự tôn trọng của các thành viên trong gia đình. Rồi giáo lý Khổng giáo nhập khẩu vào, người mẹ, người phụ nữ vẫn phải lo đời sống cho gia đình, phải lo chum gạo cho gia đình, phải lo bếp lửa cho gia đình... trong sự vùng lên của các thành viên nam vốn từng là yếu thế.Mà cái sự yếu kém ấy mà thường đi kèm với sĩ diện và tự ái rất rất cao. Vậy là người phụ nữ lãnh đủ những sự khổ ải.
Theo chị các nhà văn nữ đã mang lại sự độc đáo gì cho văn học? Quan điểm? Chủ đề? Thái độ? ý thức? Tầm nhìn?
Những thứ chị đưa ra đó đều để làm ra một tác phẩm. Chúng đều có thể là rất tuyệt mĩ cả nhưng lại làm thành một tác phẩm không hay thì liệu độc giả có đọc không? Từ lâu chúng ta đã quên mất một bộ phận quan trọng nhất của tác phẩm, đó là độc giả. Với gần hai chục năm qua những nhà văn nữ của chúng ta đã viết được những tác phẩm hay.
Tại sao chị lại đưa ra cái mốc “gần hai chục năm qua” mà không phải là mốc nào khác?
Cái mốc này là tôi đưa ra với văn chương của nước ta. Tôi không phải là nhà phê bình để có thể khái quát văn học thế giới. Tôi đưa cái mốc đó là vì khái niệm đổi mới.
Thiên chức của người phụ nữ với gia đình cũng như các công việc ngoài xã hội của họ liệu có tạo ra những hạn chế đối với quá trình sáng tác văn chương của họ hay không ?
Theo cách nhìn nhận của tôi thì không. Vấn đề ở đây là nhà văn nữ có dám chấp nhận và đánh đổi trang viết với những thứ khác hay không?
Một số người có thể cho rằng đã có sự công nhận, tiểu thuyết do phụ nữ viết không chỉ đề cập đến những chủ đề đặc trưng riêng của phụ nữ nữa và các nữ nhà văn đã trở thành một bộ phận của dòng chảy văn học. Tuy nhiên, khi liệt kê danh sách các nhà văn nổi tiếng hoặc các giải thưởng văn học thì nam giới vẫn chiếm số đông. Vậy sự thiếu vắng tương đối của chị em phụ nữ trên văn đàn có phải là vấn đề không?
Chúng ta hãy lấy con số tỉ lệ nhà văn nam trên tỉ lệ nhà văn nữ thì thấy rằng nhà văn nữ ít hơn nhà văn nam rất nhiều. Và cái chính chúng ta phải nhìn nhận là các giải thưởng họ trao cho tác phẩm chứ không phải là nam hay nữ. Nhưng tôi cũng phải thừa nhận rằng khi còn sống những nhà văn nữ thường ít được tôn vinh hơn các nhà văn nam. Nhưng khi đã chết đi rồi thì tác tác phẩm để lại của các nhà văn nữ đâu có thua kém các nhà văn nam
Đến nay có thể tạm liệt kê các giải thưởng và chương trình dành riêng cho phụ nữ hiện nay bao gồm: Quỹ Rona Jaffe Foundatio do nữ nhà văn Mỹ Rona Jaffe (1931-2005) thành lập năm 1996 để giúp những nhà văn nữ đang nổi lên trên các lĩnh vực thơ ca, tiểu thuyết và sách hướng dẫn tiến bước trên con đường theo đuổi sự nghiệp viết lách của mình. Mỗi năm có sáu phụ nữ trẻ tài năng mỗi người nhận được 25.000 đôla để trang trải chi phí chăm sóc con cái, nghiên cứu hoặc đi lại. Giải thưởng Orange Prize ra đời năm 1996 tại London (Anh), tôn vinh tài năng và sáng tạo trong sáng tác văn học của chị em phụ nữ thuộc tất cả các quốc tịch. Hàng năm, các tác phẩm tiểu thuyết từ khắp nơi trên thế giới đều được xem xét đánh giá bởi một hội đồng quốc tế bao gồm các chuyên gia văn học. Người chiến thắng sẽ nhận được giải thưởng trị giá 30.000 bảng (gần 50.000 USD) cùng với tác phẩm được giới thiệu rộng rãi trên thông tin đại chúng. ở Việt Nam chúng ta có Nhà xuất bản Phụ nữ, qua hơn 50 năm thành lập có nhiệm vụ xuất bản các tác phẩm của các tác giả nữ và dành cho chị em phụ nữ.Theo chị, liệu những sáng kiến chương trình như trên có giúp gì cho các nữ nhà văn không hay, theo một số người, chúng chỉ khiến cho những thành tựu trên văn đàn của chị em bị gạt sang bên lề và bị coi thường?
Tôi là người viết hơn 20 năm nay. Tôi không biết đến những giải thưởng trên nhưng tôi vẫn viết. Những tác phẩm của tôi được bạn đọc đón chào nhiệt liệt. Sách của tôi in ở nhiều nhà xuất bản khác nhau chứ không chỉ in ở NXB dành cho phụ nữ. Từ cá nhân mình tôi suy rộng ra rằng việc đầu tiên hãy viết những tác phẩm mà người đọc cần thì sẽ không bị gạt ra bên lề.
Trong cuộc gặp gỡ văn học vừa qua do ĐSQ Canada và NXB Phụ nữ tổ chức, bàn về văn học nữ quyền, chị có tự tin trả lời rằng: mình hạnh phúc vì mình là phụ nữ, hạnh phúc về việc viết về cái thời mình đang sống. Nhưng chị cũng phải chịu những hệ luỵ. Chị nói sao về điều này?
Quả là tôi là người hạnh phúc (trong một chừng mực nào đấy) vì tôi là người viết. Tôi tải lên con chữ những điều tôi nghĩ và người khác nghĩ (ít nhất là giải tỏa được cho chính mình)về cái thời chúng ta đã sống và đang sống nhiều biến động như vậy. Và tất yếu sẽ có hệ lụy vì đến nay tôi tự nhận mình là nhà văn hiện thực. Tôi đã viết một cách sống động nhất về các hiện thực xã hội mà chưa có độ lùi của thời gian.
Từng có người khuyên chị về sự điều chỉnh, thậm chí là thoả hiệp để tránh hệ luỵ. Nhưng chị vẫn đi theo cách của mình,thậm chí chấp nhận thiệt thòi. Có người bảo chị đang tự làm khó cho mình. Quan điểm của chị là gì?
Theo tôi cái mới bao giờ cũng luôn khó. Giống như khi ta đi vào rừng rậm chưa có lối đi thì ta phải chấp nhận những dây leo chằng chịt quấn vào người, thậm chí quấn vào cổ đến khi không còn thở được nữa. Và tôi là người thích khám phá nên tôi chấp nhận điều đó. Quả là tôi có đang tự làm khó cho mình nhưng tôi không đơn độc. Tôi luôn có bạn đọc đồng hành để động viên tôi những lúc tôi yếu lòng nhất muốn.
Chị mới được tiếp cận với sáng tác của các nhà văn nữ Canada. Chị thấy họ giống và khác chúng ta ở điểm gì?
Họ giống nhà văn nữ chúng ta là họ là nhà văn nữ, với điểm nhấn trong tác phẩm là tình yêu vợ chồng con cái gia đình và không gian sống quanh họ với cái nhìn tinh tế sâu sắc và hấp dẫn. Tất nhiên điều này thì cũng khá nhiều nhà văn nam đã viết nhưng chẳng đọng lại được bao nhiêu mà thôi. Nhận biết sự giống nhau là khá dễ dàng trong một tập truyện của 15 tác giả với 17 tác phẩm, còn sự khác nhau thì phải bàn thêm nhiều. Biết đâu trong tập sách này với chủ quan của nhà xuất bản họ chỉ chọn những tác phẩm hợp với cách đọc hiện nay?
Theo chị, để văn học Việt Nam , trong đó có văn học của các tác giả nữ có điều kiện giao lưu hội nhập quốc tế, chúng ta cần làm gì?
Chúng ta không làm gì được mà vẫn phải trông chờ vào tầm vĩ mô của các nhà lãnh đạo. Chúng ta đang muốn thoát ra khỏi cái cảnh xuất khẩu văn chương theo lối tiểu ngạch nhưng chắc là rất khó. Luôn luôn đụng phải vấn đề “Tiền đâu”. Là một nhà văn tôi không thể trả lời được câu hỏi đó.
Xin cảm ơn chị về cuộc trò chuyện.
PĐ thực hiện
___________________________________________________
Hiển thị các bài đăng có nhãn Nhà văn Y Ban. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Nhà văn Y Ban. Hiển thị tất cả bài đăng
Thứ Hai, 11 tháng 4, 2011
Thứ Hai, 11 tháng 10, 2010
Truyện “mini” của Y Ban
LTS. Nhà văn Y Ban vào nghề với truyện ngắn Bức thư gửi Mẹ Âu Cơ đầy ấn tượng, và gần đây thì đình đám với tập I am đàn bà (Tôi là đàn bà). Chị sống hồn nhiên, khi cần cũng mạnh mẽ khiến giới mày râu vừa yêu mến vừa ngại ngần. Như là để ghi chép lại những câu chuyện vui hay kể khi gặp bạn văn, Y Ban viết một loạt truyện “mini”, mỗi truyện một vẻ, hấp dẫn trí tuệ và sự thân gần, đặc biệt có giá trị xả “stress”… Hồn Việt xin trích giới thiệu một vài truyện “mini” của chị.
1. TẶNG SÁCH
Thi sĩ H.H bỏ tiền túi in một tập thơ mới với bao toan tính trong đầu. Xứ sở này có đến hơn 20 triệu người xuất khẩu thành thơ, 5 triệu người có thơ được in trên giấy và 500 người có tiền để in thơ thành tập nhưng chỉ có khoảng vài chục người được thiên hạ biết đến thơ mình. Như vậy H.H rơi vào con số 500 người và mơ mộng rằng sẽ được là vài chục người kia (H.H là nữ thi sĩ nên sự mơ mộng lớn hơn thi sĩ nam).
H.H bèn lên một kế hoạch tặng sách cho 10 nhà thơ nổi tiếng, để biết đâu có 2 người đọc tập thơ và một người thích một vài câu thơ trong tập thơ. Để nhân một dịp nào đó phát biểu về thơ ca và nhắc đến mấy câu thơ của H.H. Thế là H.H nổi tiếng. Và khi đã nổi tiếng rồi thì sẽ được thiên hạ đọc thơ của mình.
Một sáng nọ H.H đạp xe đến Hội Nhà thơ, nơi có nhiều nhà thơ đến và thi thoảng có cả nhà thơ nổi tiếng cũng đến. Thật may hôm ấy, ngay ở cổng, H.H đã gặp ngay nhà thơ Đ.Đ, một nhà thơ nổi tiếng. Thi sĩ H.H bèn níu nhà thơ Đ.Đ lại để tặng tập thơ của mình. Thi sĩ H.H nắn nót viết ở trang đầu tiên: Kính tặng nhà thơ Đ.Đ, người tôi luôn ngưỡng mộ. Thi sĩ H.H nâng tập thơ trên hai tay cung kính tặng nhà thơ Đ.Đ. Nhà thơ Đ.Đ cầm lấy tập thơ rồi nói: - Vâng, quý hóa quá, cảm ơn nhiều.
Thi sĩ H.H cảm động đến rộn rạo trong lòng, lúng túng dắt xe đi. Đi được hơn chục bước bèn ngoái lại nhìn thần tượng của mình. Thì thấy nhà thơ Đ.Đ cầm tập thơ vẩy vẩy vào mặt người vá xe trên vỉa hè và nói (nói to): - Này cho cậu, lúc không có khách mà đọc, chán không đọc được thì kê mà ngồi. Đưa tập thơ cho người vá xe xong nhà thơ Đ.Đ đút tay vào túi quần đi vào Hội Nhà thơ.
*
2. NÀY, HỎI THẬT ĐÃ NHÌN THẤY GÌ CHƯA ĐẤY?
Sếp, từ vụ trưởng trở lên sẽ có phòng làm việc riêng và có toa-lét trong phòng làm việc. Trong toa-lét phải có bình nóng lạnh. Nhiều cơ quan muốn bảo vệ sức khỏe cho sếp còn kê thêm cả giường.
Sếp của cơ quan này là sếp nữ và có bằng cấp rất cao: tiến sĩ. Sếp rất nghiêm khắc và bài bản trong công tác lãnh đạo. Sếp luôn mang một gương mặt lạnh lùng oai nghiêm. Sếp mang hàm vụ trưởng nên tất yếu là sếp phải có phòng riêng và toa-lét riêng. Nhưng nguyên tắc của sếp nữ là không bao giờ khép kín cửa phòng. Phòng có điều hòa sếp cũng không bao giờ đóng kín. Sếp còn nói trước cuộc họp cả cơ quan rằng: Trong giờ làm việc, khi tôi còn ở cơ quan làm việc thì các đồng chí vào làm việc với tôi không phải gõ cửa. Phòng làm việc không có gì khuất tất mà phải gõ cửa trước khi vào.
Cơ quan mới nhận thêm một nhân sự mới. Một tiến sĩ trẻ mới tốt nghiệp ở Soóc-bon về, đẹp trai như tượng, làm việc ở phòng nghiên cứu khoa học.
Năm giờ kém mười lăm phút, mùa hè, tức là còn 15 phút nữa mới hết giờ làm việc, tiến sĩ trẻ kia được trưởng phòng sai đưa lên trình sếp bản dự toán. Tiến sĩ trẻ đầy nhiệt huyết, trí tuệ và sức trai nhảy hai bậc cầu thang để tiến về phòng sếp. Phòng sếp mở cửa he hé. Vì đã được học nội quy trước khi ký hợp đồng làm việc với cơ quan nên tiến sĩ trẻ mở cửa đi vào phòng sếp, bỏ qua khâu gõ cửa. Tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng lọt vào phòng sếp mà không thấy sếp đâu, chỉ thấy đầy ắp tiếng hát rộn ràng vọng ra từ nhà tắm. Và rồi sếp xuất hiện với những giọt nước còn vương trên tấm thân ngọc ngà. Tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng phi thẳng ra khỏi phòng, chạy cầu thang 3 bậc một.
Một lát sau, thời gian vừa đủ để lau khô người và mặc áo quần chỉnh tề sếp xuống phòng nghiên cứu khoa học. Sếp đến thẳng chỗ tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng đang ngồi cắm mặt vào màn hình vi tính. Sếp nói:
- Này hỏi thật, lúc nãy có nhìn thấy gì không đấy.
Tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng không nói gì và cũng không ngửng mặt lên. Sếp hỏi lại:
- Này hỏi thật, lúc nãy có nhìn thấy gì không đấy.
Trong phòng có tiếng cười rúc rích. Sếp đi ra khỏi phòng. Tiếng cười lập tức rộ lên. Trưởng phòng đến bên tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng, vỗ vào vai:
- Bài học đầu tiên đã xong. Xin chào mừng đến với viện nghiên cứu nguyên tố lạ. Đừng có phủ lên mặt mình nguyên tố lạ như vậy. Đi, đi khao phòng một chầu bia, rồi bọn tớ sẽ nói cho trong cái lúc ấy cậu đã nhìn thấy gì của sếp.
Sau chầu bia tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng đã trút bỏ bộ mặt nguyên tố lạ, cười rất khoái khi biết rằng, chiều nào sếp cũng tắm và khi tắm thì hát véo von, ra khỏi nhà tắm thì sếp không mặc gì.
*
3. BỨC TƯỢNG QUY RA TIỀN LÀ BAO NHIÊU
Con gái Xuân đã thi đỗ Đại học văn. Con gái Xuân vui thì ít mà Xuân vui thì nhiều. Bao nhiêu công sức đẻ con rồi nuôi con. Niềm vui cứ dâng tràn làm Xuân thao thức không ngủ được. Xuân nhớ như in mọi hình ảnh về con gái, từ lúc nó đỏ hỏn chui ra khỏi dạ mẹ. Cô đỡ túm cổ nó giơ cho Xuân xem mặt. Xuân bỗng đau nhột tim khi nhìn thấy cái lợi của nó trước, để ngờ rằng con bị sứt môi rồi. Thì ra không phải, con bé ra ngôi mặt, làm cái mặt nó hơi bị sưng, môi cong lên thành ra hở lợi. Đến ngày thứ 3 thì con bé đã xinh xắn lắm rồi. Dãy dài các bà mẹ ngồi cho con bú ở nhà sơ sinh, mà vẫn có những con mắt nhòm sang con bé khen xinh quá.
Mười hai năm đi học của con bé không được hanh thông cho lắm. Hai mẹ con Xuân đã xác định, sức học của con thế nào thì sẽ theo trường đó, không a dua chạy vào trường điểm. Đơn giản vì nhà Xuân nghèo, vợ làm công chức, chồng làm nghệ sĩ.
Chồng Xuân rất tài hoa. Chồng Xuân tạc những bức tượng rất đẹp. Chồng Xuân đã tham gia nhiều cuộc triển lãm trong nước, ngoài nước, được báo chí và các nhà phê bình khen ngợi. Chỉ có điều tiếng cả nhà thanh, những bức tượng không có người mua. Nếu nói như các cụ xưa, đếm cua trong lỗ, đặt tiền cho những bức tượng thì tài sản nhà Xuân cũng khấm khá. Có thể mua nhà lầu xe hơi. Năm con gái Xuân thi vào cấp 3, còn thiếu nửa điểm nữa thì được vào lớp chuyên văn. Con gái Xuân buồn lắm. Xuân hiểu được nỗi buồn của con nhưng cũng chỉ biết thở dài. Có người làm cùng cơ quan bảo Xuân:
- Chị ngốc lắm, nửa điểm chạy dễ dàng không ấy mà. Tôi quen chị vợ của hiệu trưởng trường này, để tôi nói cho. Chị cứ bảo thủ mà làm hỏng tương lai của con.
Xuân thấy người đó nói phải. Xuân sợ nhất là câu người ấy nói, chị cứ bảo thủ làm hỏng tương lai của con. Xuân bèn nhờ người đó móc nối hộ. Quả là người hiệu trưởng trường đó đồng ý cho Xuân gặp mặt trình bày. Xuân gặp mặt thấy thầy hiệu trưởng đạo mạo nên nói năng ấp úng. Sau một hồi nghe Xuân trình bày nguyện vọng thầy hiệu trưởng bảo:
- Việc của con chị không khó. Chúng tôi chỉ cần hạ điểm chuẩn nửa điểm là con chị vào. Nhưng cái khó là nhà chị cám ơn nhà trường được bao nhiêu?
Xuân bỗng phấn chấn nên giọng nói lưu loát hẳn:
- Thưa thầy thế này ạ. Bố cháu là nhà điêu khắc rất có tiếng. Nhà cháu có rất nhiều tượng. Bố cháu vừa làm một bức tượng chim hạc cách điệu bằng đồng. Nhà thầy giáo chắc phải cao đẹp lắm ạ?
- Vâng vâng, nhà tôi cũng rộng rãi, mới xây mới xây, cũng đẹp cũng đẹp.
- Vậy thì để bức tượng đó trong nhà thì đẹp mà sang lắm ạ. Tối nay chúng tôi sẽ mang đến tặng thầy ạ.
- Này tôi hỏi nhỏ một tí.
- Vâng ạ.
- Bức tượng đó trị giá bao nhiêu?
- Dạ. Xuân lúng túng một lúc vì chưa nghĩ ra ngay. Bức tượng là nghệ thuật. Nghệ thuật thì vô giá. Nào ai đã đặt giá cho nó đâu. Nhưng quả là lúc này nó phải có giá chứ. Thôi thì cứ đặt cho nó giá rẻ rẻ vậy. Bức tượng đặt ở góc tường nhà Xuân. Xuân thích nó lắm nên đã nói với chồng: khi nào nhà mình giàu rồi, xây được nhà đẹp thì anh cho em bức tượng này, em để ở trong phòng ngủ của em. Lạ thế. Ý nghĩ đẩu đâu lại chen vào cái lúc này. Xuân nhìn lên gặp ánh mắt của thầy hiệu trưởng đang nhìn xoáy chờ câu trả lời. Xuân thở dài đến sượt rồi nói bừa:
- Dạ thưa thầy khoảng 3 vé ạ.
- Thế à, thế thì qui bức tượng ra thành tiền nhé.
Vậy là con Xuân đã không được học lớp chuyên văn.
Trời ơi, thật may làm sao Xuân đã không làm hỏng tương lai của con. Không phải do Xuân bảo thủ mà chỉ vì Xuân đã không quy được bức tượng thành tiền.
_________________________________________
1. TẶNG SÁCH
Thi sĩ H.H bỏ tiền túi in một tập thơ mới với bao toan tính trong đầu. Xứ sở này có đến hơn 20 triệu người xuất khẩu thành thơ, 5 triệu người có thơ được in trên giấy và 500 người có tiền để in thơ thành tập nhưng chỉ có khoảng vài chục người được thiên hạ biết đến thơ mình. Như vậy H.H rơi vào con số 500 người và mơ mộng rằng sẽ được là vài chục người kia (H.H là nữ thi sĩ nên sự mơ mộng lớn hơn thi sĩ nam).
H.H bèn lên một kế hoạch tặng sách cho 10 nhà thơ nổi tiếng, để biết đâu có 2 người đọc tập thơ và một người thích một vài câu thơ trong tập thơ. Để nhân một dịp nào đó phát biểu về thơ ca và nhắc đến mấy câu thơ của H.H. Thế là H.H nổi tiếng. Và khi đã nổi tiếng rồi thì sẽ được thiên hạ đọc thơ của mình.
Một sáng nọ H.H đạp xe đến Hội Nhà thơ, nơi có nhiều nhà thơ đến và thi thoảng có cả nhà thơ nổi tiếng cũng đến. Thật may hôm ấy, ngay ở cổng, H.H đã gặp ngay nhà thơ Đ.Đ, một nhà thơ nổi tiếng. Thi sĩ H.H bèn níu nhà thơ Đ.Đ lại để tặng tập thơ của mình. Thi sĩ H.H nắn nót viết ở trang đầu tiên: Kính tặng nhà thơ Đ.Đ, người tôi luôn ngưỡng mộ. Thi sĩ H.H nâng tập thơ trên hai tay cung kính tặng nhà thơ Đ.Đ. Nhà thơ Đ.Đ cầm lấy tập thơ rồi nói: - Vâng, quý hóa quá, cảm ơn nhiều.
Thi sĩ H.H cảm động đến rộn rạo trong lòng, lúng túng dắt xe đi. Đi được hơn chục bước bèn ngoái lại nhìn thần tượng của mình. Thì thấy nhà thơ Đ.Đ cầm tập thơ vẩy vẩy vào mặt người vá xe trên vỉa hè và nói (nói to): - Này cho cậu, lúc không có khách mà đọc, chán không đọc được thì kê mà ngồi. Đưa tập thơ cho người vá xe xong nhà thơ Đ.Đ đút tay vào túi quần đi vào Hội Nhà thơ.
*
2. NÀY, HỎI THẬT ĐÃ NHÌN THẤY GÌ CHƯA ĐẤY?
Sếp, từ vụ trưởng trở lên sẽ có phòng làm việc riêng và có toa-lét trong phòng làm việc. Trong toa-lét phải có bình nóng lạnh. Nhiều cơ quan muốn bảo vệ sức khỏe cho sếp còn kê thêm cả giường.
Sếp của cơ quan này là sếp nữ và có bằng cấp rất cao: tiến sĩ. Sếp rất nghiêm khắc và bài bản trong công tác lãnh đạo. Sếp luôn mang một gương mặt lạnh lùng oai nghiêm. Sếp mang hàm vụ trưởng nên tất yếu là sếp phải có phòng riêng và toa-lét riêng. Nhưng nguyên tắc của sếp nữ là không bao giờ khép kín cửa phòng. Phòng có điều hòa sếp cũng không bao giờ đóng kín. Sếp còn nói trước cuộc họp cả cơ quan rằng: Trong giờ làm việc, khi tôi còn ở cơ quan làm việc thì các đồng chí vào làm việc với tôi không phải gõ cửa. Phòng làm việc không có gì khuất tất mà phải gõ cửa trước khi vào.
Cơ quan mới nhận thêm một nhân sự mới. Một tiến sĩ trẻ mới tốt nghiệp ở Soóc-bon về, đẹp trai như tượng, làm việc ở phòng nghiên cứu khoa học.
Năm giờ kém mười lăm phút, mùa hè, tức là còn 15 phút nữa mới hết giờ làm việc, tiến sĩ trẻ kia được trưởng phòng sai đưa lên trình sếp bản dự toán. Tiến sĩ trẻ đầy nhiệt huyết, trí tuệ và sức trai nhảy hai bậc cầu thang để tiến về phòng sếp. Phòng sếp mở cửa he hé. Vì đã được học nội quy trước khi ký hợp đồng làm việc với cơ quan nên tiến sĩ trẻ mở cửa đi vào phòng sếp, bỏ qua khâu gõ cửa. Tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng lọt vào phòng sếp mà không thấy sếp đâu, chỉ thấy đầy ắp tiếng hát rộn ràng vọng ra từ nhà tắm. Và rồi sếp xuất hiện với những giọt nước còn vương trên tấm thân ngọc ngà. Tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng phi thẳng ra khỏi phòng, chạy cầu thang 3 bậc một.
Một lát sau, thời gian vừa đủ để lau khô người và mặc áo quần chỉnh tề sếp xuống phòng nghiên cứu khoa học. Sếp đến thẳng chỗ tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng đang ngồi cắm mặt vào màn hình vi tính. Sếp nói:
- Này hỏi thật, lúc nãy có nhìn thấy gì không đấy.
Tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng không nói gì và cũng không ngửng mặt lên. Sếp hỏi lại:
- Này hỏi thật, lúc nãy có nhìn thấy gì không đấy.
Trong phòng có tiếng cười rúc rích. Sếp đi ra khỏi phòng. Tiếng cười lập tức rộ lên. Trưởng phòng đến bên tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng, vỗ vào vai:
- Bài học đầu tiên đã xong. Xin chào mừng đến với viện nghiên cứu nguyên tố lạ. Đừng có phủ lên mặt mình nguyên tố lạ như vậy. Đi, đi khao phòng một chầu bia, rồi bọn tớ sẽ nói cho trong cái lúc ấy cậu đã nhìn thấy gì của sếp.
Sau chầu bia tiến sĩ trẻ đẹp trai như tượng đã trút bỏ bộ mặt nguyên tố lạ, cười rất khoái khi biết rằng, chiều nào sếp cũng tắm và khi tắm thì hát véo von, ra khỏi nhà tắm thì sếp không mặc gì.
*
3. BỨC TƯỢNG QUY RA TIỀN LÀ BAO NHIÊU
Con gái Xuân đã thi đỗ Đại học văn. Con gái Xuân vui thì ít mà Xuân vui thì nhiều. Bao nhiêu công sức đẻ con rồi nuôi con. Niềm vui cứ dâng tràn làm Xuân thao thức không ngủ được. Xuân nhớ như in mọi hình ảnh về con gái, từ lúc nó đỏ hỏn chui ra khỏi dạ mẹ. Cô đỡ túm cổ nó giơ cho Xuân xem mặt. Xuân bỗng đau nhột tim khi nhìn thấy cái lợi của nó trước, để ngờ rằng con bị sứt môi rồi. Thì ra không phải, con bé ra ngôi mặt, làm cái mặt nó hơi bị sưng, môi cong lên thành ra hở lợi. Đến ngày thứ 3 thì con bé đã xinh xắn lắm rồi. Dãy dài các bà mẹ ngồi cho con bú ở nhà sơ sinh, mà vẫn có những con mắt nhòm sang con bé khen xinh quá.
Mười hai năm đi học của con bé không được hanh thông cho lắm. Hai mẹ con Xuân đã xác định, sức học của con thế nào thì sẽ theo trường đó, không a dua chạy vào trường điểm. Đơn giản vì nhà Xuân nghèo, vợ làm công chức, chồng làm nghệ sĩ.
Chồng Xuân rất tài hoa. Chồng Xuân tạc những bức tượng rất đẹp. Chồng Xuân đã tham gia nhiều cuộc triển lãm trong nước, ngoài nước, được báo chí và các nhà phê bình khen ngợi. Chỉ có điều tiếng cả nhà thanh, những bức tượng không có người mua. Nếu nói như các cụ xưa, đếm cua trong lỗ, đặt tiền cho những bức tượng thì tài sản nhà Xuân cũng khấm khá. Có thể mua nhà lầu xe hơi. Năm con gái Xuân thi vào cấp 3, còn thiếu nửa điểm nữa thì được vào lớp chuyên văn. Con gái Xuân buồn lắm. Xuân hiểu được nỗi buồn của con nhưng cũng chỉ biết thở dài. Có người làm cùng cơ quan bảo Xuân:
- Chị ngốc lắm, nửa điểm chạy dễ dàng không ấy mà. Tôi quen chị vợ của hiệu trưởng trường này, để tôi nói cho. Chị cứ bảo thủ mà làm hỏng tương lai của con.
Xuân thấy người đó nói phải. Xuân sợ nhất là câu người ấy nói, chị cứ bảo thủ làm hỏng tương lai của con. Xuân bèn nhờ người đó móc nối hộ. Quả là người hiệu trưởng trường đó đồng ý cho Xuân gặp mặt trình bày. Xuân gặp mặt thấy thầy hiệu trưởng đạo mạo nên nói năng ấp úng. Sau một hồi nghe Xuân trình bày nguyện vọng thầy hiệu trưởng bảo:
- Việc của con chị không khó. Chúng tôi chỉ cần hạ điểm chuẩn nửa điểm là con chị vào. Nhưng cái khó là nhà chị cám ơn nhà trường được bao nhiêu?
Xuân bỗng phấn chấn nên giọng nói lưu loát hẳn:
- Thưa thầy thế này ạ. Bố cháu là nhà điêu khắc rất có tiếng. Nhà cháu có rất nhiều tượng. Bố cháu vừa làm một bức tượng chim hạc cách điệu bằng đồng. Nhà thầy giáo chắc phải cao đẹp lắm ạ?
- Vâng vâng, nhà tôi cũng rộng rãi, mới xây mới xây, cũng đẹp cũng đẹp.
- Vậy thì để bức tượng đó trong nhà thì đẹp mà sang lắm ạ. Tối nay chúng tôi sẽ mang đến tặng thầy ạ.
- Này tôi hỏi nhỏ một tí.
- Vâng ạ.
- Bức tượng đó trị giá bao nhiêu?
- Dạ. Xuân lúng túng một lúc vì chưa nghĩ ra ngay. Bức tượng là nghệ thuật. Nghệ thuật thì vô giá. Nào ai đã đặt giá cho nó đâu. Nhưng quả là lúc này nó phải có giá chứ. Thôi thì cứ đặt cho nó giá rẻ rẻ vậy. Bức tượng đặt ở góc tường nhà Xuân. Xuân thích nó lắm nên đã nói với chồng: khi nào nhà mình giàu rồi, xây được nhà đẹp thì anh cho em bức tượng này, em để ở trong phòng ngủ của em. Lạ thế. Ý nghĩ đẩu đâu lại chen vào cái lúc này. Xuân nhìn lên gặp ánh mắt của thầy hiệu trưởng đang nhìn xoáy chờ câu trả lời. Xuân thở dài đến sượt rồi nói bừa:
- Dạ thưa thầy khoảng 3 vé ạ.
- Thế à, thế thì qui bức tượng ra thành tiền nhé.
Vậy là con Xuân đã không được học lớp chuyên văn.
Trời ơi, thật may làm sao Xuân đã không làm hỏng tương lai của con. Không phải do Xuân bảo thủ mà chỉ vì Xuân đã không quy được bức tượng thành tiền.
_________________________________________
Thứ Tư, 14 tháng 7, 2010
Y Ban: Bốp chát & nữ tính
Hòa Bình
TP - Vẻ ngoài hầm hố, càng bị dồn đến những tình huống khó khăn, Y Ban lại càng đốp chát sắc sảo. Nhưng bên trong, chị vẫn nguyên hình như tuyên bố: I am (tôi là) Đàn Bà.
Nhắc đến nhà văn Y Ban, độc giả và anh em bạn hữu đều hình dung ra một gương mặt gồ ghề, khắc khổ, phong cách bốp chát, xù xì, chả mấy nữ tính. Người ta cứ nhớ rằng chị gắn với một thứ thành quả rất chi là chua chát kiểu như “Bức thư gửi mẹ Âu Cơ”, nếu không thì cũng đắng đót “Đàn bà xấu thì không có quà”.
Ai mới gặp Y Ban cũng rất choáng bởi vẻ ngoài hầm hố và phản ứng cực nhanh. Càng bị dồn đến những tình huống khó khăn, chị lại càng đốp chát sắc sảo. Kể cả bình thường thì cái giọng thỏ thẻ nhưng thưa bẩm đến điều cũng khiến người ta ớn.
Văn Y Ban tràn ngập yếu tố sex. Thẳng thừng và bạo liệt. Đến nỗi đàn ông nhiều người gặp Y Ban, câu đầu tiên mở miệng ra là đã khiêu khích, bặm trợn, chộp giật, gạ gẫm. Và bị chị bật lại, dữ dội hơn, ngông nghênh hơn.
Thế nên nhiều người không có cơ hội để thật sự hiểu Y Ban. Họ quên rằng Y Ban ngoài tư cách nhà văn thì còn có nhân cách phụ nữ.
Xưa, thiên hạ xét phụ nữ theo bốn chuẩn: Công, Dung, Ngôn, Hạnh. Nay, nôm na rằng Ăn - Nói - Mặc - Yêu, bốn hướng xoay quanh cái trung tâm là một con người - Y Ban.
Nói
Nhiều người bất ngờ, khi bất chợt gặp một Y Ban với giọng nói quá đỗi nhỏ nhẹ - những thanh âm trẻ hơn tuổi rất nhiều lần.
Giọng nói của Y Ban khác hẳn với vẻ ngoài gồ ghề và giọng văn hầm hố của chị. Nhưng nếu trong một sự kiện văn học nào đó, bạn tham dự và đã từng nghe chị cất giọng “thánh thót” ngân nga hát xẩm: “Chồng người đi ngược về xuôi, chồng tôi ngồi bếp để… bòi chấm gio” bằng nguyên từ “b…” theo đúng tiếng Việt, không đọc chệch, thì hẳn bạn sẽ ôm bụng cười nghiêng ngả; tắc nghẹn; và rồi dứt khoát “chấm” Y Ban vào hàng những nhà văn… dám nói ra những từ người khác không dám nói. Hoặc là, suy nghĩ thật kỹ, bạn sẽ giật mình trước sức mạnh tiềm ẩn từ nội tâm đa chiều của nữ nhà văn này.
“Chụp ảnh tôi thì không cần xinh đẹp lắm đâu, sau khi đăng ảnh xinh đẹp rồi thì sợ có các anh đến toà soạn tìm và thất vọng: “sao ở ngoài chị già và xấu thế?”. - Y Ban
Câu hát đó là chi tiết thuộc về một nhân vật nữ trong truyện ngắn của Y Ban. Liệu những chi tiết kiểu này (hoặc những ẩn ức tình dục đầy rẫy trong truyện của Y Ban) có ám vào cuộc sống của người đàn bà bạo liệt là chị? Câu hỏi đó sẽ để dành cho độc giả tự trả lời sau khi đọc hết bài viết. Nhưng như lần gần đây nhất, trong chuyến đi giao lưu với các nhà văn Nga tháng 5 vừa rồi, có 4 nhà văn Việt Nam là: Lê Văn Thảo, Hoàng Minh Tường, Vũ Nho và Y Ban (Hội viên Hội Nhà văn VN) đi cùng nhau, thì mặc dù Lê Văn Thảo đã hài hước lắm nhưng vẫn phải tôn Y Ban làm sư phụ tiếu lâm. Hoàng Minh Tường thì nhận xét là khi Y Ban hát khác hẳn với Y Ban nói và viết.
Theo các nhà tướng số học lý giải, nghe giọng nói thì có thể kết luận hẳn hoi rằng Y Ban là một XX thuần tuý, không lai tạp tí Y nào. Chị thực sự là một đàn bà trăm phần trăm.
Còn quan điểm riêng của Y Ban, cho đến thời điểm này, khi đã trở thành một người đàn bà biết tự chủ, chị sẽ “không cắt xén chính mình để làm vừa lòng người khác” nữa. “Tôi luôn sống thật và nói thật. Dù có xấu xí một tí cũng là thật. Đẹp đẽ bề ngoài làm gì để rồi quanh đi quẩn lại vẫn lòi cái đuôi ra, nếu không thực lòng thì cũng “lộ tẩy” hết. Chẳng cần ai lên án mình đâu mà chính mình ngượng. Thế nên cứ thật thà vẫn hơn”.
Y Ban chia các loại người đã và sẽ gặp trong cuộc sống thành rất nhiều loại. Gặp thoáng qua thì không quan trọng lắm, nếu để lại dấu ấn tốt thì rất hay mà không thì cũng chẳng sao. Nhưng những người bạn thực sự thì khác, cần phải bỏ qua những gai góc để đi đến cái tận cùng của nhau.
“Chính tôi nói tục rất nhiều nhưng khi nghe người khác phát ngôn bậy thì tôi lại thấy gai người lên và lập tức đánh giá tư cách của họ ngay. Đặc biệt là đối với đàn ông. Gặp anh nào lỗ mãng là chả muốn gặp lại lần thứ hai. Điều này quá mâu thuẫn, nó chứng tỏ con người ta thật vớ vẩn phải không? Nhưng thực ra nguyên nhân rất đơn giản là trong mỗi con người đều ẩn chứa rất nhiều con người. Đừng vội chê trách người khác. Hãy bao dung hơn. Hãy lùi lại một chút, nếu gặp một lần thì nên gặp thêm lần nữa, hoặc lần nữa, rồi hãy từ từ kết luận về một con người…”.
Ăn
Y Ban béo. Chuyện này không thể “chối cãi” được. Chị không mảnh mai thanh nhã như những “nàng thơ”, “nàng văn” khác. Trừ những lúc đi nước ngoài thì chị bị sụt cân, còn lại là béo “toàn tập”. Đã thế lại hay ăn cố, ăn nốt khi trên bàn ăn còn lại chút thức ăn cuối cùng mà chồng con bỏ lại.
Con gái Y Ban thường phải nhắc: “Mẹ nhấm nháp còn nhiều hơn ăn bữa chính”.
Về đến nhà, Y Ban bèn trút bỏ cái danh nhà văn xuống, hùng hục lao vào bếp. Những người bán hàng ở cái chợ gần nhà Y Ban bảo: “Ai chả biết cái mặt bà. Bà ấy mà mua thì phải vừa rẻ lại vừa ngon cơ”. Y Ban đi chợ ở đó đã gần 20 năm chẵn.
Bạn bè ai cũng nói là Y Ban nấu ăn rất ngon. Nhà thơ Giáng Vân ăn đồ Y Ban nấu đã kết luận: “Tao biết vì sao mày lại béo”.
Y Ban cho rằng nấu ăn ngon là một cách để giữ gìn gia đình. (Bởi vì, mọi con đường đến với đàn ông đều đi qua dạ dày chăng?). Tất bật cả ngày với công việc ở cơ quan nhưng không ngày nào Ban không đi chợ nấu nướng tử tế cho chồng con. Nhất là bao giờ cũng hỏi chồng muốn ăn gì để phục vụ.
Những món truyền thống, ví dụ như món canh cua hoặc cá kho riềng thì khó có nhà hàng nào làm được ngon như Y Ban nấu. Nhưng chị cũng không ngại học món châu Âu, ví dụ như mỳ Ý. Một ông bạn người Ý của chồng Y Ban còn phải thừa nhận chị làm món này tuyệt hảo.
Gần như tất cả các buổi chiều, chị đều nấu ăn ở nhà. Sinh nhật các con cũng mời mọi người đến nhà, trong khi cái nhà gần sân Hàng Đẫy rất bé. Bây giờ khi xây nhà mới ở Gia Lâm, vợ chồng Y Ban quyết định đầu tư vào phòng bếp rất xịn.
Mặc
Y Ban bảo: “Chụp ảnh tôi thì không cần xinh đẹp lắm đâu, sau khi đăng ảnh xinh đẹp rồi thì sợ có các anh đến toà soạn tìm và thất vọng: “Sao ở ngoài chị già và xấu thế?”.
Chuyện mặc của chị cũng không giống ai. Đặc biệt là mặc ở nhà thì rất xuề xoà, đến nỗi, có lần ông chồng phải than: “Bà cởi ngay cái bộ đồ ấy ra cho tôi nhờ, kẻo tôi tưởng đang nằm cạnh mẹ mình”.
Chồng Y Ban là nghệ sĩ điêu khắc Trần Hoàng Cơ. Anh có một cái nhìn sắc sảo về chuyện ăn mặc, vừa mô phạm lại vừa chưng cất. Trong khi vợ thì cứ xanh xanh đỏ đỏ, má hồng mắt hồng. Nhất là hồi còn trẻ tuổi.
Ban đầu ai gặp thì ghét lắm. Nhưng lạ là mọi người đều thấy là Y Ban rất hợp với kiểu trang điểm ấy. Bởi vì Y Ban miệng nói mắt cũng nói, tất cả cứ cùng rực rỡ sáng lên.
“Không có nghĩa là tôi thích trội, mà tôi chẳng muốn giống ai. A dua chạy theo mốt thì có nhiều hệ lụy, dễ bị phụ thuộc vào nó. Còn đằng này, tôi tự tin vào việc tìm ra một phong cách cho riêng mình”.
Hồi trẻ, Y Ban đã từng học may. Sau này không làm thợ nhưng Y Ban luôn tự thiết kế cho mình những kiểu quần áo riêng biệt. Chị bảo: “Các cụ đã dạy “Ăn cho mình, mặc cho người khác”. Đối với một nhà văn thì chuyện mặc có gu hay thật sự nổi bật là không cần thiết lắm. Không nên lạm dụng chuyện mặc, nhưng tự tin vào vẻ ngoài của mình là cần. Điều đó còn quan trọng hơn cả nhan sắc. Đẹp mà vô duyên thì không để làm gì. Không đẹp nhưng tự tin thì có thể dễ dàng chinh phục được mọi người. Mỗi khi gặp người khác, đặc biệt là gặp đàn ông thì ai chả muốn mình trông ra dáng phụ nữ. I’ m Đàn bà mà”.
Yêu
Con gái lớn thì đi du học ở Pháp, con trai đang về quê chơi. Vừa mới hôm nọ, chỉ vì chuyện xây nhà mà hai vợ chồng lại có một vụ lộn xộn. Lời qua tiếng lại, tức quá, song phi luôn. May mà ông chồng chỉ hất chân một cái là xong. Sáng hôm sau ra tối hậu thư, không ngủ cùng nữa, và cả hai cùng rít lên: “Thế này thì không sống được với nhau nữa đâu. Thôi bỏ nhau đi, không có ngày đứa thì chết đứa thì vào tù”.
Ấy thế rồi cuối cùng cũng tìm ra phương án giải quyết. Mà cũng nhẹ nhàng, chả đao to búa lớn gì.
Nghe chuyện của chị cứ như chuyện đùa. Mà cái cảnh này đã diễn ra suốt từ hồi còn… chưa lấy nhau cơ. Bẩy năm yêu nhau cộng với 20 năm sau khi cưới, tính ra cũng đã gần ba chục năm kề cận, cho đến tận bây giờ vẫn thế. Kiểu vợ chồng phường chèo, năm ngày ba trận nhưng yêu nhau đáo để.
Y Ban bảo: “Cũng tại mình, đàn bà gì mà cứ mày tao chi tớ nó quen đi rồi. Đến xem trận bóng đá trong mùa WC vừa rồi cũng tranh thủ tìm cơ hội cãi nhau”.
Thế nhưng ông xã Y Ban lại thích kiểu đàn bà ngang tàng, bụi bặm, có cá tính, không chịu được sự nhạt nhẽo, thênh thếch, hơ hớ.
Hai vợ chồng hợp nhau ở nhiều cung. Hai nghệ sĩ khởi sự bốn bàn tay trắng nhưng đến giờ thì đàng hoàng, có nhà có đất, con cái được đi học nước ngoài, tượng chồng vẫn nặn, văn vợ vẫn viết.
Lời qua tiếng lại, tức quá, Y Ban song phi luôn. May mà ông chồng chỉ hất chân một cái là xong. Sáng hôm sau ra tối hậu thư, không ngủ cùng nữa, và cả hai cùng rít lên: “Thế này thì không sống được với nhau nữa đâu. Thôi bỏ nhau đi, không có ngày đứa thì chết đứa thì vào tù”.
Kiểu vợ chồng phường chèo, năm ngày ba trận nhưng yêu nhau đáo để.
Nhiều người đọc những ẩn ức tình dục của các nhân vật trong truyện Y Ban viết, cứ ngỡ đó là bi kịch của chính chị. Người ta khó mà phân định được đâu là nhà văn và đâu là Y Ban của đời thường. Thế nhưng chị kệ. Chả nhẽ lại đi thanh minh với thiên hạ rằng chúng tôi hợp nhau cho đến cả chuyện trên giường, bởi vì cả hai đều ý thức là đã làm gì thì làm đến nơi đến chốn, hợp tác và chủ động.
“Trong trang viết thì tôi dại nhưng trong cuộc sống thì tôi lại khôn ngoan, thực tế. Hai vợ chồng bằng tuổi nhau, đàn bà tuổi Sửu (Tân Sửu, 1961) có số trụ cột, cứ như con trâu miệt mài dù là dưới nắng hè gay gắt, cho nên tôi bỗng trở thành người cùng bàn bạc và đưa ra nhiều quyết định cho gia đình. Cái giống “gáy ngược”, khổ thân lắm. Đã thế tôi lại cực đoan. Hai cá tính quá mạnh nên cứ va nhau thường xuyên. Có điều, thực trong tâm thì cả hai đều rất tôn trọng nhau, và được cái là mọi thứ trong cuộc sống đều tự tay mình làm ra. Cả vợ cả chồng đều đặt con cái lên hàng đầu cho mọi sự lo toan, tính toán, thu vén, đặc biệt là ông xã. Thế nên cả hai đều thấy ổn”.
Hỏi Y Ban có bao giờ mơ đến hình ảnh khác ngoài chồng? Hoặc có sợ ông chồng nghệ sĩ vương vấn gió trăng? Chị bảo nói ngắn gọn là cả hai đều biết cách tự bảo vệ trước cuộc sống.
Con người ta vốn dĩ ích kỷ. Đôi khi người ta cứ mượn sự chung thuỷ nhưng thật ra lại là bao biện, mượn sự bảo vệ gia đình để hành hạ, tạo nên địa ngục cho nhau.
Nhà Y Ban cả vợ cả chồng đều được phép vào e-mail của nhau, vợ có thể chứng kiến chồng chat chit với bạn gái một cách cởi mở, thoải mái. Tất nhiên là không ai chui vào đầu nhau để kiểm soát được hết ý nghĩ nhưng Y Ban cho rằng cách nhìn nhau bao dung sẽ làm cho cuộc sống tươi đẹp hơn rất nhiều.
Y Ban nói: “Theo ngôn ngữ đời thường: “Chó dại thì mất bạn mà vợ dại cũng mất bạn”. Bạn bè của chồng tôi, cả trai cả gái cả trong nước lẫn nước ngoài đều rất quý tôi nếu đã một lần đến chơi nhà”…
[Tóm tắt về Y Ban bằng 4T
Tên: Y Ban nghe như người dân tộc? Nhưng thật ra, đơn giản thôi: Tên đầy đủ là Phạm Thị Xuân Ban, quê ở Nam Định, tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Hà Nội, từng dạy Cao đẳng Y Nam Định. Cô giáo Ban dạy trường Y, bỏ nghề y đi viết văn, trở thành Y Ban.
Tính cách: Như là gió, rất dễ hoà nhập. Nhưng đôi khi cuồng phong dữ dội.
Tác phẩm: 15 đầu sách với hơn 100 truyện ngắn, 2 tiểu thuyết và 2 truyện vừa.
Tuyệt vọng: Đọc mọi thứ viết về mình và thật lòng muốn bị đập một cái thật trúng vào mặt, để bớt ảo tưởng. “Cái đập này tôi muốn nói đến phê bình văn học, từ sau 1975 là sự hời hợt và nửa vời với những bài phê bình nhợt nhạt để đăng báo chứ chưa có nhà phê bình nào mổ xẻ thật trúng các nhà văn xuất hiện sau 1975 như chúng tôi. Bạn đọc họ phê phán thì tôi tôn trọng quyền của họ, nhưng họ cũng chỉ là bạn đọc thôi. Cái tôi cần là “cú đập” mang tính học thuật. Tôi chờ lâu quá mà chưa thấy”...]
______________________________________________
TP - Vẻ ngoài hầm hố, càng bị dồn đến những tình huống khó khăn, Y Ban lại càng đốp chát sắc sảo. Nhưng bên trong, chị vẫn nguyên hình như tuyên bố: I am (tôi là) Đàn Bà.
Nhắc đến nhà văn Y Ban, độc giả và anh em bạn hữu đều hình dung ra một gương mặt gồ ghề, khắc khổ, phong cách bốp chát, xù xì, chả mấy nữ tính. Người ta cứ nhớ rằng chị gắn với một thứ thành quả rất chi là chua chát kiểu như “Bức thư gửi mẹ Âu Cơ”, nếu không thì cũng đắng đót “Đàn bà xấu thì không có quà”.
Ai mới gặp Y Ban cũng rất choáng bởi vẻ ngoài hầm hố và phản ứng cực nhanh. Càng bị dồn đến những tình huống khó khăn, chị lại càng đốp chát sắc sảo. Kể cả bình thường thì cái giọng thỏ thẻ nhưng thưa bẩm đến điều cũng khiến người ta ớn.
Văn Y Ban tràn ngập yếu tố sex. Thẳng thừng và bạo liệt. Đến nỗi đàn ông nhiều người gặp Y Ban, câu đầu tiên mở miệng ra là đã khiêu khích, bặm trợn, chộp giật, gạ gẫm. Và bị chị bật lại, dữ dội hơn, ngông nghênh hơn.
Thế nên nhiều người không có cơ hội để thật sự hiểu Y Ban. Họ quên rằng Y Ban ngoài tư cách nhà văn thì còn có nhân cách phụ nữ.
Xưa, thiên hạ xét phụ nữ theo bốn chuẩn: Công, Dung, Ngôn, Hạnh. Nay, nôm na rằng Ăn - Nói - Mặc - Yêu, bốn hướng xoay quanh cái trung tâm là một con người - Y Ban.
Nói
Nhiều người bất ngờ, khi bất chợt gặp một Y Ban với giọng nói quá đỗi nhỏ nhẹ - những thanh âm trẻ hơn tuổi rất nhiều lần.
Giọng nói của Y Ban khác hẳn với vẻ ngoài gồ ghề và giọng văn hầm hố của chị. Nhưng nếu trong một sự kiện văn học nào đó, bạn tham dự và đã từng nghe chị cất giọng “thánh thót” ngân nga hát xẩm: “Chồng người đi ngược về xuôi, chồng tôi ngồi bếp để… bòi chấm gio” bằng nguyên từ “b…” theo đúng tiếng Việt, không đọc chệch, thì hẳn bạn sẽ ôm bụng cười nghiêng ngả; tắc nghẹn; và rồi dứt khoát “chấm” Y Ban vào hàng những nhà văn… dám nói ra những từ người khác không dám nói. Hoặc là, suy nghĩ thật kỹ, bạn sẽ giật mình trước sức mạnh tiềm ẩn từ nội tâm đa chiều của nữ nhà văn này.
“Chụp ảnh tôi thì không cần xinh đẹp lắm đâu, sau khi đăng ảnh xinh đẹp rồi thì sợ có các anh đến toà soạn tìm và thất vọng: “sao ở ngoài chị già và xấu thế?”. - Y Ban
Câu hát đó là chi tiết thuộc về một nhân vật nữ trong truyện ngắn của Y Ban. Liệu những chi tiết kiểu này (hoặc những ẩn ức tình dục đầy rẫy trong truyện của Y Ban) có ám vào cuộc sống của người đàn bà bạo liệt là chị? Câu hỏi đó sẽ để dành cho độc giả tự trả lời sau khi đọc hết bài viết. Nhưng như lần gần đây nhất, trong chuyến đi giao lưu với các nhà văn Nga tháng 5 vừa rồi, có 4 nhà văn Việt Nam là: Lê Văn Thảo, Hoàng Minh Tường, Vũ Nho và Y Ban (Hội viên Hội Nhà văn VN) đi cùng nhau, thì mặc dù Lê Văn Thảo đã hài hước lắm nhưng vẫn phải tôn Y Ban làm sư phụ tiếu lâm. Hoàng Minh Tường thì nhận xét là khi Y Ban hát khác hẳn với Y Ban nói và viết.
Theo các nhà tướng số học lý giải, nghe giọng nói thì có thể kết luận hẳn hoi rằng Y Ban là một XX thuần tuý, không lai tạp tí Y nào. Chị thực sự là một đàn bà trăm phần trăm.
Còn quan điểm riêng của Y Ban, cho đến thời điểm này, khi đã trở thành một người đàn bà biết tự chủ, chị sẽ “không cắt xén chính mình để làm vừa lòng người khác” nữa. “Tôi luôn sống thật và nói thật. Dù có xấu xí một tí cũng là thật. Đẹp đẽ bề ngoài làm gì để rồi quanh đi quẩn lại vẫn lòi cái đuôi ra, nếu không thực lòng thì cũng “lộ tẩy” hết. Chẳng cần ai lên án mình đâu mà chính mình ngượng. Thế nên cứ thật thà vẫn hơn”.
Y Ban chia các loại người đã và sẽ gặp trong cuộc sống thành rất nhiều loại. Gặp thoáng qua thì không quan trọng lắm, nếu để lại dấu ấn tốt thì rất hay mà không thì cũng chẳng sao. Nhưng những người bạn thực sự thì khác, cần phải bỏ qua những gai góc để đi đến cái tận cùng của nhau.
“Chính tôi nói tục rất nhiều nhưng khi nghe người khác phát ngôn bậy thì tôi lại thấy gai người lên và lập tức đánh giá tư cách của họ ngay. Đặc biệt là đối với đàn ông. Gặp anh nào lỗ mãng là chả muốn gặp lại lần thứ hai. Điều này quá mâu thuẫn, nó chứng tỏ con người ta thật vớ vẩn phải không? Nhưng thực ra nguyên nhân rất đơn giản là trong mỗi con người đều ẩn chứa rất nhiều con người. Đừng vội chê trách người khác. Hãy bao dung hơn. Hãy lùi lại một chút, nếu gặp một lần thì nên gặp thêm lần nữa, hoặc lần nữa, rồi hãy từ từ kết luận về một con người…”.
Ăn
Y Ban béo. Chuyện này không thể “chối cãi” được. Chị không mảnh mai thanh nhã như những “nàng thơ”, “nàng văn” khác. Trừ những lúc đi nước ngoài thì chị bị sụt cân, còn lại là béo “toàn tập”. Đã thế lại hay ăn cố, ăn nốt khi trên bàn ăn còn lại chút thức ăn cuối cùng mà chồng con bỏ lại.
Con gái Y Ban thường phải nhắc: “Mẹ nhấm nháp còn nhiều hơn ăn bữa chính”.
Về đến nhà, Y Ban bèn trút bỏ cái danh nhà văn xuống, hùng hục lao vào bếp. Những người bán hàng ở cái chợ gần nhà Y Ban bảo: “Ai chả biết cái mặt bà. Bà ấy mà mua thì phải vừa rẻ lại vừa ngon cơ”. Y Ban đi chợ ở đó đã gần 20 năm chẵn.
Bạn bè ai cũng nói là Y Ban nấu ăn rất ngon. Nhà thơ Giáng Vân ăn đồ Y Ban nấu đã kết luận: “Tao biết vì sao mày lại béo”.
Y Ban cho rằng nấu ăn ngon là một cách để giữ gìn gia đình. (Bởi vì, mọi con đường đến với đàn ông đều đi qua dạ dày chăng?). Tất bật cả ngày với công việc ở cơ quan nhưng không ngày nào Ban không đi chợ nấu nướng tử tế cho chồng con. Nhất là bao giờ cũng hỏi chồng muốn ăn gì để phục vụ.
Những món truyền thống, ví dụ như món canh cua hoặc cá kho riềng thì khó có nhà hàng nào làm được ngon như Y Ban nấu. Nhưng chị cũng không ngại học món châu Âu, ví dụ như mỳ Ý. Một ông bạn người Ý của chồng Y Ban còn phải thừa nhận chị làm món này tuyệt hảo.
Gần như tất cả các buổi chiều, chị đều nấu ăn ở nhà. Sinh nhật các con cũng mời mọi người đến nhà, trong khi cái nhà gần sân Hàng Đẫy rất bé. Bây giờ khi xây nhà mới ở Gia Lâm, vợ chồng Y Ban quyết định đầu tư vào phòng bếp rất xịn.
Mặc
Y Ban bảo: “Chụp ảnh tôi thì không cần xinh đẹp lắm đâu, sau khi đăng ảnh xinh đẹp rồi thì sợ có các anh đến toà soạn tìm và thất vọng: “Sao ở ngoài chị già và xấu thế?”.
Chuyện mặc của chị cũng không giống ai. Đặc biệt là mặc ở nhà thì rất xuề xoà, đến nỗi, có lần ông chồng phải than: “Bà cởi ngay cái bộ đồ ấy ra cho tôi nhờ, kẻo tôi tưởng đang nằm cạnh mẹ mình”.
Chồng Y Ban là nghệ sĩ điêu khắc Trần Hoàng Cơ. Anh có một cái nhìn sắc sảo về chuyện ăn mặc, vừa mô phạm lại vừa chưng cất. Trong khi vợ thì cứ xanh xanh đỏ đỏ, má hồng mắt hồng. Nhất là hồi còn trẻ tuổi.
Ban đầu ai gặp thì ghét lắm. Nhưng lạ là mọi người đều thấy là Y Ban rất hợp với kiểu trang điểm ấy. Bởi vì Y Ban miệng nói mắt cũng nói, tất cả cứ cùng rực rỡ sáng lên.
“Không có nghĩa là tôi thích trội, mà tôi chẳng muốn giống ai. A dua chạy theo mốt thì có nhiều hệ lụy, dễ bị phụ thuộc vào nó. Còn đằng này, tôi tự tin vào việc tìm ra một phong cách cho riêng mình”.
Hồi trẻ, Y Ban đã từng học may. Sau này không làm thợ nhưng Y Ban luôn tự thiết kế cho mình những kiểu quần áo riêng biệt. Chị bảo: “Các cụ đã dạy “Ăn cho mình, mặc cho người khác”. Đối với một nhà văn thì chuyện mặc có gu hay thật sự nổi bật là không cần thiết lắm. Không nên lạm dụng chuyện mặc, nhưng tự tin vào vẻ ngoài của mình là cần. Điều đó còn quan trọng hơn cả nhan sắc. Đẹp mà vô duyên thì không để làm gì. Không đẹp nhưng tự tin thì có thể dễ dàng chinh phục được mọi người. Mỗi khi gặp người khác, đặc biệt là gặp đàn ông thì ai chả muốn mình trông ra dáng phụ nữ. I’ m Đàn bà mà”.
Yêu
Con gái lớn thì đi du học ở Pháp, con trai đang về quê chơi. Vừa mới hôm nọ, chỉ vì chuyện xây nhà mà hai vợ chồng lại có một vụ lộn xộn. Lời qua tiếng lại, tức quá, song phi luôn. May mà ông chồng chỉ hất chân một cái là xong. Sáng hôm sau ra tối hậu thư, không ngủ cùng nữa, và cả hai cùng rít lên: “Thế này thì không sống được với nhau nữa đâu. Thôi bỏ nhau đi, không có ngày đứa thì chết đứa thì vào tù”.
Ấy thế rồi cuối cùng cũng tìm ra phương án giải quyết. Mà cũng nhẹ nhàng, chả đao to búa lớn gì.
Nghe chuyện của chị cứ như chuyện đùa. Mà cái cảnh này đã diễn ra suốt từ hồi còn… chưa lấy nhau cơ. Bẩy năm yêu nhau cộng với 20 năm sau khi cưới, tính ra cũng đã gần ba chục năm kề cận, cho đến tận bây giờ vẫn thế. Kiểu vợ chồng phường chèo, năm ngày ba trận nhưng yêu nhau đáo để.
Y Ban bảo: “Cũng tại mình, đàn bà gì mà cứ mày tao chi tớ nó quen đi rồi. Đến xem trận bóng đá trong mùa WC vừa rồi cũng tranh thủ tìm cơ hội cãi nhau”.
Thế nhưng ông xã Y Ban lại thích kiểu đàn bà ngang tàng, bụi bặm, có cá tính, không chịu được sự nhạt nhẽo, thênh thếch, hơ hớ.
Hai vợ chồng hợp nhau ở nhiều cung. Hai nghệ sĩ khởi sự bốn bàn tay trắng nhưng đến giờ thì đàng hoàng, có nhà có đất, con cái được đi học nước ngoài, tượng chồng vẫn nặn, văn vợ vẫn viết.
Lời qua tiếng lại, tức quá, Y Ban song phi luôn. May mà ông chồng chỉ hất chân một cái là xong. Sáng hôm sau ra tối hậu thư, không ngủ cùng nữa, và cả hai cùng rít lên: “Thế này thì không sống được với nhau nữa đâu. Thôi bỏ nhau đi, không có ngày đứa thì chết đứa thì vào tù”.
Kiểu vợ chồng phường chèo, năm ngày ba trận nhưng yêu nhau đáo để.
Nhiều người đọc những ẩn ức tình dục của các nhân vật trong truyện Y Ban viết, cứ ngỡ đó là bi kịch của chính chị. Người ta khó mà phân định được đâu là nhà văn và đâu là Y Ban của đời thường. Thế nhưng chị kệ. Chả nhẽ lại đi thanh minh với thiên hạ rằng chúng tôi hợp nhau cho đến cả chuyện trên giường, bởi vì cả hai đều ý thức là đã làm gì thì làm đến nơi đến chốn, hợp tác và chủ động.
“Trong trang viết thì tôi dại nhưng trong cuộc sống thì tôi lại khôn ngoan, thực tế. Hai vợ chồng bằng tuổi nhau, đàn bà tuổi Sửu (Tân Sửu, 1961) có số trụ cột, cứ như con trâu miệt mài dù là dưới nắng hè gay gắt, cho nên tôi bỗng trở thành người cùng bàn bạc và đưa ra nhiều quyết định cho gia đình. Cái giống “gáy ngược”, khổ thân lắm. Đã thế tôi lại cực đoan. Hai cá tính quá mạnh nên cứ va nhau thường xuyên. Có điều, thực trong tâm thì cả hai đều rất tôn trọng nhau, và được cái là mọi thứ trong cuộc sống đều tự tay mình làm ra. Cả vợ cả chồng đều đặt con cái lên hàng đầu cho mọi sự lo toan, tính toán, thu vén, đặc biệt là ông xã. Thế nên cả hai đều thấy ổn”.
Hỏi Y Ban có bao giờ mơ đến hình ảnh khác ngoài chồng? Hoặc có sợ ông chồng nghệ sĩ vương vấn gió trăng? Chị bảo nói ngắn gọn là cả hai đều biết cách tự bảo vệ trước cuộc sống.
Con người ta vốn dĩ ích kỷ. Đôi khi người ta cứ mượn sự chung thuỷ nhưng thật ra lại là bao biện, mượn sự bảo vệ gia đình để hành hạ, tạo nên địa ngục cho nhau.
Nhà Y Ban cả vợ cả chồng đều được phép vào e-mail của nhau, vợ có thể chứng kiến chồng chat chit với bạn gái một cách cởi mở, thoải mái. Tất nhiên là không ai chui vào đầu nhau để kiểm soát được hết ý nghĩ nhưng Y Ban cho rằng cách nhìn nhau bao dung sẽ làm cho cuộc sống tươi đẹp hơn rất nhiều.
Y Ban nói: “Theo ngôn ngữ đời thường: “Chó dại thì mất bạn mà vợ dại cũng mất bạn”. Bạn bè của chồng tôi, cả trai cả gái cả trong nước lẫn nước ngoài đều rất quý tôi nếu đã một lần đến chơi nhà”…
[Tóm tắt về Y Ban bằng 4T
Tên: Y Ban nghe như người dân tộc? Nhưng thật ra, đơn giản thôi: Tên đầy đủ là Phạm Thị Xuân Ban, quê ở Nam Định, tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Hà Nội, từng dạy Cao đẳng Y Nam Định. Cô giáo Ban dạy trường Y, bỏ nghề y đi viết văn, trở thành Y Ban.
Tính cách: Như là gió, rất dễ hoà nhập. Nhưng đôi khi cuồng phong dữ dội.
Tác phẩm: 15 đầu sách với hơn 100 truyện ngắn, 2 tiểu thuyết và 2 truyện vừa.
Tuyệt vọng: Đọc mọi thứ viết về mình và thật lòng muốn bị đập một cái thật trúng vào mặt, để bớt ảo tưởng. “Cái đập này tôi muốn nói đến phê bình văn học, từ sau 1975 là sự hời hợt và nửa vời với những bài phê bình nhợt nhạt để đăng báo chứ chưa có nhà phê bình nào mổ xẻ thật trúng các nhà văn xuất hiện sau 1975 như chúng tôi. Bạn đọc họ phê phán thì tôi tôn trọng quyền của họ, nhưng họ cũng chỉ là bạn đọc thôi. Cái tôi cần là “cú đập” mang tính học thuật. Tôi chờ lâu quá mà chưa thấy”...]
______________________________________________
Chủ Nhật, 28 tháng 3, 2010
Nhà văn Y Ban và đàn bà xấu
Vũ Thuỷ ảnh Tuấn Anh
SGTT Nguyệt san - Khi chọn “Nhan sắc” để làm chủ đề cho cụm nội dung này, Y Ban là cái tên gần như ngay lập tức được nghĩ đến (không hẳn vì nhắc đến người phụ nữ này gần đây người ta hay nhắc đến… Đàn bà xấu thì không có quà - tên một tác phẩm của chị) với sự đinh ninh, hẳn người đàn bà này nói về nhan sắc thì sẽ “nên chuyện đây”. Và quả tình là nên chuyện…
Cứ tìm chị phỏng vấn, người ta lại hỏi về Đàn bà xấu thì không có quà, chị có thấy chán không?
Không, không chán đâu (cười)!
Chị có bao giờ tự hỏi, tại sao người ta lại quan tâm nhiều đến đề tài đó như vậy?
Một cô bé ba tuổi đã biết soi gương băn khoăn xem mình đẹp hay xấu. Và một người phụ nữ 90 tuổi còn nhìn vào gương mà thở dài: “Thời gian đã tàn phá nhan sắc của tao”. Đó hoàn toàn là bản năng của đàn bà, ta đứng trong cuộc đời này thế nào, ta đẹp hay xấu, ta thành đạt hay thất bại... Không người đàn bà nào vượt qua được bản năng của mình, cũng giống như người đàn bà dù là tiểu thương, diễn viên, nhà khoa học, hay làm lãnh đạo... thì vẫn không thoát được bản năng thích “buôn chuyện”, những câu chuyện về mọi người xung quanh, về chồng con, rồi cuối cùng lại quay về chuyện nhan sắc. Tên truyện Đàn bà xấu thì không có quà cũng buột ra từ một buổi “buôn chuyện” như vậy. Có điều, khi viết, tôi không nghĩ rằng tiêu đề đó lại có ảnh hưởng lớn đến thế.
Tôi xây dựng nhân vật Nấm để gửi gắm suy nghĩ của mình. Rõ ràng người phụ nữ nhan sắc nghĩa là họ đã có sự bảo đảm vàng, bảo đảm kim cương. Còn những người đàn bà trí tuệ, cuộc đời họ có hạnh phúc không, hay luôn phải đối diện với khó khăn? Nên khi viết Thư gửi mẹ Âu Cơ, Người đàn bà có ma lực, I am đàn bà, Đàn bà xấu thì không có quà, tôi muốn cất tiếng nói để mọi người thấu hiểu. Rõ ràng đàn bà xấu thì vô cùng thiệt thòi, nên tôi muốn biện minh cho người đàn bà xấu, tôi xây dựng cô ấy nào là thông minh, viết truyện hay, tôi tặng cả những truyện ngắn của mình cho cô ấy, để đối trọng lại với diện mạo bên ngoài, xem cô ấy có hạnh phúc, sung sướng hơn không. Cuối cùng đành phải chào thua.
Chị đặt cho mình nhiệm vụ phải biện minh cho một người đàn bà xấu, tại sao lại không nghĩ đến chuyện biện minh cho người đàn bà đẹp?
Nhà văn thường viết về những điều mình thấy và cảm nhận. Một người đàn bà xấu thì nỗi đau lồ lộ ra đấy. Người đàn bà phạm tội, người đàn bà chông chênh giữa bổn phận và gia đình... nỗi đau cũng lồ lộ. Nhưng còn người đàn bà đẹp, tôi thấy họ ra đường cứ ngời ngời, bao nhiêu người đàn ông vây quanh họ... Một lý do nữa là với người đàn bà đẹp, tôi chưa thấu hiểu tâm lý, cuộc sống của họ, bởi tôi là người đàn bà xấu.
Nếu trong truyện của chị có một người đàn bà đẹp, có tâm hồn, có tiền, được chồng yêu... thì bi kịch của cô ấy sẽ là gì?
Bi kịch của cô lúc này không phải do ngoại cảnh, mà là tự bên trong nhân vật. Cô ấy có bằng lòng với cuộc sống không? Người hạnh phúc nhất là người biết mình là ai và bằng lòng với những gì đang có. Bi kịch là phụ nữ luôn nhòm sang nhà hàng xóm.
Có vẻ như tuy đã cố tỏ ra công bằng, chị vẫn nghiêng phần đồng cảm và biện minh về phía đàn bà xấu.
Có thể tại tôi chưa nhìn thấy nỗi đau khổ của họ, hoặc tôi đã nhìn thấy nhưng cứ đổ lỗi cho họ. Tại sao họ đã được rất nhiều thứ trời ban cho mà không biết giữ lấy những điều đó. Trong khi rõ ràng người đàn bà xấu luôn vươn lên để hoàn thiện hơn.
Nhưng xét cho cùng thì trí thông minh hay nhan sắc đều do trời sinh ra. Nó như hai món quà, một người được tặng sắc đẹp, một người được tặng sự thông minh.
Đúng! Trong truyện Người đàn bà ma lực tôi cũng từng luận giải về điều đó. Trời cho người đàn bà này thông minh nhưng ít xinh đẹp. Trời cho người đàn bà kia xinh đẹp nhưng ít thông minh. Nhưng ông trời lại không có cách nào nói cho họ hiểu họ chỉ có bằng đó thứ thôi. Cho nên người đàn bà thông minh cứ ngỡ rằng mình đẹp. Và người đàn bà đẹp cứ ngỡ mình thông minh.
Theo chị nhan sắc có phải là thứ mà cả đàn ông và đàn bà đều khao khát nhất không?
Con người luôn yêu thích cái đẹp. Trong cái đẹp có cái đẹp về thể xác và cái đẹp tâm hồn, nhưng bao giờ cái đẹp thể xác cũng rờ rỡ đập vào mắt, khiến ai cũng khao khát. Một người có tâm hồn đẹp rất đáng quý, nhưng trong ấn tượng ban đầu thì chúng ta đều thua bản năng. Khoa học đã chứng minh phụ nữ thường phải lòng những gã đàn ông đểu giả (woman love bad boys). Trong một tác phẩm tôi cũng đã viết, đàn bà luôn bị chinh phục bởi cái hôn bị đánh cắp. Nhưng cũng phải nói rằng tâm lý con người luôn phức tạp, tuỳ hoàn cảnh mà có khao khát khác nhau.
Cái nết đánh chết cái đẹp. Tốt gỗ hơn tốt nước sơn. Hồng nhan bạc mệnh. Tại sao người ta khao khát cái đẹp, mà lại ác cảm với nó thế?
Ta phải thấy đó là cả một quá trình. Từ những hình tượng Mẫu, rồi Truyện Kiều, cô ấy đẹp như vậy nhưng phải chịu bao thăng trầm, một người đàn ông tử tế động lòng trắc ẩn cũng không dám lấy Kiều về làm vợ. Rồi những người đàn bà đẹp luôn phải chịu nhiều tai tiếng. Người đẹp có ai không đa đoan đâu. Có thể vì vậy mà xã hội e ngại, sợ hãi nhan sắc. Những người đàn ông cũng sợ, sợ rằng người đàn bà đẹp thì không phải của ta, rồi sẽ bỏ ta đi...
Như vậy sắc đẹp không phải không có giá trị, mà ngược lại, rất có giá trị. Vì thế mà người ta e sợ...
Đúng, rất có giá trị. Nhưng chúng ta không đủ bản lĩnh, không đủ tất cả, để giữ sắc đẹp bên mình, đôi khi vì không có được nên người ta phải chà đạp.
Ai sẽ không sợ hãi nhan sắc nhỉ?
Như Quasimodo – thằng gù Nhà thờ Đức Bà đấy, nó suy nghĩ bằng bản năng, nên mới mơ tưởng về cô gái đẹp như Esmeralda.
Theo chị, làm sao để người đời bớt cay nghiệt với những người đàn bà đẹp, bớt ấm ức vì cái sự mà người ta cho là “không công bằng” ấy?
Hãy hiểu bản chất của cái đẹp nằm trong mắt kẻ si tình. Tôi cho rằng câu chuyện ganh tị ngầm với nhan sắc sẽ không bao giờ chấm dứt, đàn bà sẽ luôn là như vậy. Người đàn bà đẹp đi qua đám đàn ông khiến họ xôn xao, còn ngang qua đám đàn bà, thì sẽ bị soi từ đôi giày đến cái móng tay. Nhưng phải nói thế này, rõ ràng cuộc sống sẽ đẹp và lung linh hơn nhiều nếu xung quanh ta có những người đàn bà đẹp, hơn là chỉ có một đám đàn bà xấu.
Cái đẹp làm bừng lên không gian. Nếu không có cái đẹp thì cuộc sống sẽ vô cùng nhàm chán và tẻ nhạt.
______________________________________________________
SGTT Nguyệt san - Khi chọn “Nhan sắc” để làm chủ đề cho cụm nội dung này, Y Ban là cái tên gần như ngay lập tức được nghĩ đến (không hẳn vì nhắc đến người phụ nữ này gần đây người ta hay nhắc đến… Đàn bà xấu thì không có quà - tên một tác phẩm của chị) với sự đinh ninh, hẳn người đàn bà này nói về nhan sắc thì sẽ “nên chuyện đây”. Và quả tình là nên chuyện…
Cứ tìm chị phỏng vấn, người ta lại hỏi về Đàn bà xấu thì không có quà, chị có thấy chán không?
Không, không chán đâu (cười)!
Chị có bao giờ tự hỏi, tại sao người ta lại quan tâm nhiều đến đề tài đó như vậy?
Một cô bé ba tuổi đã biết soi gương băn khoăn xem mình đẹp hay xấu. Và một người phụ nữ 90 tuổi còn nhìn vào gương mà thở dài: “Thời gian đã tàn phá nhan sắc của tao”. Đó hoàn toàn là bản năng của đàn bà, ta đứng trong cuộc đời này thế nào, ta đẹp hay xấu, ta thành đạt hay thất bại... Không người đàn bà nào vượt qua được bản năng của mình, cũng giống như người đàn bà dù là tiểu thương, diễn viên, nhà khoa học, hay làm lãnh đạo... thì vẫn không thoát được bản năng thích “buôn chuyện”, những câu chuyện về mọi người xung quanh, về chồng con, rồi cuối cùng lại quay về chuyện nhan sắc. Tên truyện Đàn bà xấu thì không có quà cũng buột ra từ một buổi “buôn chuyện” như vậy. Có điều, khi viết, tôi không nghĩ rằng tiêu đề đó lại có ảnh hưởng lớn đến thế.
Tôi xây dựng nhân vật Nấm để gửi gắm suy nghĩ của mình. Rõ ràng người phụ nữ nhan sắc nghĩa là họ đã có sự bảo đảm vàng, bảo đảm kim cương. Còn những người đàn bà trí tuệ, cuộc đời họ có hạnh phúc không, hay luôn phải đối diện với khó khăn? Nên khi viết Thư gửi mẹ Âu Cơ, Người đàn bà có ma lực, I am đàn bà, Đàn bà xấu thì không có quà, tôi muốn cất tiếng nói để mọi người thấu hiểu. Rõ ràng đàn bà xấu thì vô cùng thiệt thòi, nên tôi muốn biện minh cho người đàn bà xấu, tôi xây dựng cô ấy nào là thông minh, viết truyện hay, tôi tặng cả những truyện ngắn của mình cho cô ấy, để đối trọng lại với diện mạo bên ngoài, xem cô ấy có hạnh phúc, sung sướng hơn không. Cuối cùng đành phải chào thua.
Chị đặt cho mình nhiệm vụ phải biện minh cho một người đàn bà xấu, tại sao lại không nghĩ đến chuyện biện minh cho người đàn bà đẹp?
Nhà văn thường viết về những điều mình thấy và cảm nhận. Một người đàn bà xấu thì nỗi đau lồ lộ ra đấy. Người đàn bà phạm tội, người đàn bà chông chênh giữa bổn phận và gia đình... nỗi đau cũng lồ lộ. Nhưng còn người đàn bà đẹp, tôi thấy họ ra đường cứ ngời ngời, bao nhiêu người đàn ông vây quanh họ... Một lý do nữa là với người đàn bà đẹp, tôi chưa thấu hiểu tâm lý, cuộc sống của họ, bởi tôi là người đàn bà xấu.
Nếu trong truyện của chị có một người đàn bà đẹp, có tâm hồn, có tiền, được chồng yêu... thì bi kịch của cô ấy sẽ là gì?
Bi kịch của cô lúc này không phải do ngoại cảnh, mà là tự bên trong nhân vật. Cô ấy có bằng lòng với cuộc sống không? Người hạnh phúc nhất là người biết mình là ai và bằng lòng với những gì đang có. Bi kịch là phụ nữ luôn nhòm sang nhà hàng xóm.
Có vẻ như tuy đã cố tỏ ra công bằng, chị vẫn nghiêng phần đồng cảm và biện minh về phía đàn bà xấu.
Có thể tại tôi chưa nhìn thấy nỗi đau khổ của họ, hoặc tôi đã nhìn thấy nhưng cứ đổ lỗi cho họ. Tại sao họ đã được rất nhiều thứ trời ban cho mà không biết giữ lấy những điều đó. Trong khi rõ ràng người đàn bà xấu luôn vươn lên để hoàn thiện hơn.
Nhưng xét cho cùng thì trí thông minh hay nhan sắc đều do trời sinh ra. Nó như hai món quà, một người được tặng sắc đẹp, một người được tặng sự thông minh.
Đúng! Trong truyện Người đàn bà ma lực tôi cũng từng luận giải về điều đó. Trời cho người đàn bà này thông minh nhưng ít xinh đẹp. Trời cho người đàn bà kia xinh đẹp nhưng ít thông minh. Nhưng ông trời lại không có cách nào nói cho họ hiểu họ chỉ có bằng đó thứ thôi. Cho nên người đàn bà thông minh cứ ngỡ rằng mình đẹp. Và người đàn bà đẹp cứ ngỡ mình thông minh.
Theo chị nhan sắc có phải là thứ mà cả đàn ông và đàn bà đều khao khát nhất không?
Con người luôn yêu thích cái đẹp. Trong cái đẹp có cái đẹp về thể xác và cái đẹp tâm hồn, nhưng bao giờ cái đẹp thể xác cũng rờ rỡ đập vào mắt, khiến ai cũng khao khát. Một người có tâm hồn đẹp rất đáng quý, nhưng trong ấn tượng ban đầu thì chúng ta đều thua bản năng. Khoa học đã chứng minh phụ nữ thường phải lòng những gã đàn ông đểu giả (woman love bad boys). Trong một tác phẩm tôi cũng đã viết, đàn bà luôn bị chinh phục bởi cái hôn bị đánh cắp. Nhưng cũng phải nói rằng tâm lý con người luôn phức tạp, tuỳ hoàn cảnh mà có khao khát khác nhau.
Cái nết đánh chết cái đẹp. Tốt gỗ hơn tốt nước sơn. Hồng nhan bạc mệnh. Tại sao người ta khao khát cái đẹp, mà lại ác cảm với nó thế?
Ta phải thấy đó là cả một quá trình. Từ những hình tượng Mẫu, rồi Truyện Kiều, cô ấy đẹp như vậy nhưng phải chịu bao thăng trầm, một người đàn ông tử tế động lòng trắc ẩn cũng không dám lấy Kiều về làm vợ. Rồi những người đàn bà đẹp luôn phải chịu nhiều tai tiếng. Người đẹp có ai không đa đoan đâu. Có thể vì vậy mà xã hội e ngại, sợ hãi nhan sắc. Những người đàn ông cũng sợ, sợ rằng người đàn bà đẹp thì không phải của ta, rồi sẽ bỏ ta đi...
Như vậy sắc đẹp không phải không có giá trị, mà ngược lại, rất có giá trị. Vì thế mà người ta e sợ...
Đúng, rất có giá trị. Nhưng chúng ta không đủ bản lĩnh, không đủ tất cả, để giữ sắc đẹp bên mình, đôi khi vì không có được nên người ta phải chà đạp.
Ai sẽ không sợ hãi nhan sắc nhỉ?
Như Quasimodo – thằng gù Nhà thờ Đức Bà đấy, nó suy nghĩ bằng bản năng, nên mới mơ tưởng về cô gái đẹp như Esmeralda.
Theo chị, làm sao để người đời bớt cay nghiệt với những người đàn bà đẹp, bớt ấm ức vì cái sự mà người ta cho là “không công bằng” ấy?
Hãy hiểu bản chất của cái đẹp nằm trong mắt kẻ si tình. Tôi cho rằng câu chuyện ganh tị ngầm với nhan sắc sẽ không bao giờ chấm dứt, đàn bà sẽ luôn là như vậy. Người đàn bà đẹp đi qua đám đàn ông khiến họ xôn xao, còn ngang qua đám đàn bà, thì sẽ bị soi từ đôi giày đến cái móng tay. Nhưng phải nói thế này, rõ ràng cuộc sống sẽ đẹp và lung linh hơn nhiều nếu xung quanh ta có những người đàn bà đẹp, hơn là chỉ có một đám đàn bà xấu.
Cái đẹp làm bừng lên không gian. Nếu không có cái đẹp thì cuộc sống sẽ vô cùng nhàm chán và tẻ nhạt.
______________________________________________________
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)