Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội 2010: Một mùa thơ đậm chất Hà Nội

Quang Nam

Hai tập thơ và một tiểu thuyết đã đoạt giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội 2010, theo kết quả phiên họp chung khảo ngày 10.9.2010. Trong những năm gần đây, giải thưởng hàng năm này là giải thưởng văn học được chú ý và chờ đợi bậc nhất, và thường gây ra tranh luận sôi nổi.


Tác phẩm vào chung khảo được sàng lọc từ những tác phẩm xuất bản trong khoảng thời gian từ 1.7.2009 đến 30.6.2010, có dư luận trên báo chí, được người đọc quan tâm, kết hợp với sự phát hiện và giới thiệu của hội viên. Theo quy chế của hội, đối tượng được xét giải là sách văn học của các nhà văn hội viên Hội Nhà văn Hà Nội và tác phẩm về Hà Nội của các tác giả viết tiếng Việt ở trong và ngoài nước.
Hội đồng chung khảo đã làm việc nghiêm túc, cẩn trọng, đã trao đổi và tranh luận thẳng thắn trên tinh thần dân chủ và mang tính chuyên môn. Sự nhất trí đã thể hiện trong kết quả cuộc bỏ phiếu kín vào ngày 10.9.2010.
Tập thơ Cởi gió của Nguyễn Phan Quế Mai được chú ý giữa những giọng thơ trẻ. Một giọng thơ biết tiết chế để khi chạm đến cái riêng tư vẫn không sa vào vụn vặt. Tình cảm với đất nước quê hương của người xa xứ, hoặc đang sống ngay giữa lòng đất nước, thật tha thiết mà không lạm dụng cảm xúc. Tác giả cũng chứng tỏ một bản lĩnh thơ trẻ, không chấp nhận cách cấu tứ quen tay, không sa vào ngôn từ dễ dãi, cũng không gây choáng bằng hình thức cầu kỳ, phù phiếm. Những bài thơ về Hà Nội dễ nhận được sự chia sẻ nhờ một cách nhìn hiện đại, một cách nghĩ, cách cảm trẻ trung và khá mới lạ. Đồng thời người đọc cũng mong chờ sự bứt phá của tác giả trong thời gian tới, trên cơ sở gia tăng độ mỹ cảm cho ngôn ngữ, nghiêm khắc hơn trong kỹ thuật và nghệ thuật thơ.

Nhà thơ Lưu Quang Vũ (1948 – 1988) có những thành tựu đáng kể trong nhiều lĩnh vực, nhưng có thể nói thơ là nơi ông gửi gắm đời sống tinh thần của mình, nơi bộc lộ rõ nhất lý tưởng, lẽ sống và tình yêu của nhà thơ. Cũng chỉ với thơ, Lưu Quang Vũ thể hiện được nhiều hơn sự tài hoa và lịch lãm của nghệ sĩ gắn bó với Hà Nội. Lần đầu tiên một tuyển tập khá đầy đủ thơ của Lưu Quang Vũ được xuất bản và Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi cho người đọc một cái nhìn bao quát về sự nghiệp thơ của ông. Tình yêu với thành phố nơi mình sinh ra và lớn lên, tình yêu đôi lứa, tình yêu với đất nước vừa đem đến niềm tự hào vừa xót thương vô hạn... thực sự lay động được cảm xúc của người đọc. Sự hồn nhiên và nồng nhiệt của cảm xúc đã nhiều lúc biện hộ cho một giọng thơ miên man như không có điểm dừng, cho một câu thơ hay như bị phân vân giữa ngồn ngộn chữ nghĩa, cho cấu tứ dường như buông lỏng của những bài thơ dài hơi. Hội Nhà văn Hà Nội trao giải cho tuyển tập được biên soạn khá công phu này để khẳng định thành tựu của Lưu Quang Vũ riêng trong lĩnh vực thơ, cũng như tính cập thời còn nóng hổi trong thơ ông.
Về văn xuôi, tiểu thuyết Nhân gian của Thùy Dương là đóng góp của một nhà văn nữ trong việc khám phá và tái hiện đời sống theo một cách nhìn khác. Cõi nhân gian trong tác phẩm không chỉ là cõi người, mà người đọc còn được dẫn dắt vào cõi của người đã khuất. Thêm một cõi nữa mang tính nửa âm nửa dương: chuyện về những người đi tìm hài cốt liệt sĩ, những con người luôn bị ám ảnh và đời sống luôn trăn trở về những kiếp người đã chuyển sang cõi âm. Góc nhìn hiện thực trong tác phẩm được thay đổi xoay quanh ba cõi này và tay nghề của tác giả cũng được thử thách trong quá trình dẫn dắt câu chuyện theo một cấu trúc phân mảng. Thách thức thì lớn và không phải lúc nào tác giả cũng vượt qua: có lúc chị đã sa vào những chuyện kể thiếu chắt lọc làm giảm tính biểu tượng và khái quát của tác phẩm. Ngôn ngữ thuần thông tin trong tác phẩm tiểu thuyết cũng là một sự lựa chọn không hẳn đắc địa, ảnh hưởng đến sức nặng lẽ ra có thể hàm chứa nhiều hơn trong tác phẩm. Giải thưởãng này cũng là một ghi nhận đốëi vớái lao động nghề nghiệåp nghiêm túc của nhà văn Thùy Dương trong thờâi gian qua.
Mùa giải thưởng năm 2010 của Hội Nhà văn Hà Nội đã khép lại với phần nào hẫng hụt khi vẫn có rất nhiều sách dịch được xuất bản, nhiều cuốn cũng gây được sự chú ý của dư luận, nhưng Hội Nhà văn Hà Nội không trao giải thưởng cho một bản dịch cụ thể của năm nay. Những bản dịch đáng chú ý được đề cử, bên cạnh ưu điểm thường đi kèm với những điều gây băn khoăn nên không thuyết phục được đa số hội đồng chung khảo. Cũng như vậy, phần giải thưởng dành cho sách phê bình tiểu luận đã phải để trống bởi vì hội đồng không chọn được tác phẩm thực sự nổi trội.
Lễ trao giải sẽ được tổ chức vào trung tuần tháng 10.2010.

[Giải thưởng
Hội Nhà văn Hà Nội 2010

- Cởi gió, tập thơ của Nguyễn Phan Quế Mai, NXB Hội Nhà văn, 2010. Tác phẩm nhận được 11/12 phiếu.
- Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi, tuyển tập thơ của Lưu Quang Vũ, NXB Hội Nhà văn và công ty Nhã Nam, 2010 (giải Thành tựu về thơ). Tác phẩm được 9/12 phiếu.
- Nhân gian, tiểu thuyết của Thùy Dương, NXB Hội Nhà văn và công ty Hà Thế, 2010. Tác phẩm được 8/12 phiếu.

Hội đồng Giải thưởng
Hội Nhà văn Hà Nội

- Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội: nhà văn Hồ Anh Thái.
- Hai phó chủ tịch: nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ và nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên.
- Các ủy viên Ban Chấp hành: Vũ Quần Phương, Bằng Việt, Bùi Việt Mỹ, Lê Trung Tiết, Nguyễn Trung Sơn.
- Các chủ tịch hội đồng chuyên ngành: Lê Minh Khuê (văn xuôi), Đoàn Thị Lam Luyến (thơ), Nguyễn Thị Minh Thái (lý luận phê bình), Đoàn Tử Huyến (văn học nước ngoài).]

___________________________________________________

Công bố tập thơ chưa được biết đến của Lưu Quang Vũ

SGTT - Nhà thơ Vũ Quần Phương kể lại sau ngày Lưu Quang Vũ mất vì tai nạn giao thông (29.8.1988), ông tới thăm và được gia đình cho xem các tư liệu, ghi chép của Lưu Quang Vũ. “Tôi đã đi từ sự bất ngờ tới sửng sốt! Bất ngờ vì Lưu Quang Vũ còn quá nhiều thơ chưa được công bố. Nhưng sửng sốt là khi tôi được đọc bản thảo tập Cuốn sách xếp lầm trang gồm 22 bài mà tôi cho rằng là tập thơ hay nhất của Vũ”.

Trong buổi toạ đàm về thơ Lưu Quang Vũ diễn ra ở trung tâm Văn hoá Pháp tại Hà Nội tối 17.5, nhà thơ Vũ Quần Phương cho biết tiếp xúc với di cảo thơ của Lưu Quang Vũ, ông thấy một cách làm thơ khác hẳn: “Bình thường các nhà thơ viết các bài thơ và khi muốn thì lựa chọn vào một tập. Còn Vũ thì khác, anh ấy đóng sẵn một tập thơ, đặt tên cho nó và viết các bài thơ cho tập đó. Cuốn sách xếp lầm trang là một điển hình của lối làm thơ đặc biệt đó”.

Theo nhà nghiên cứu văn học Lưu Khánh Thơ, em gái đồng thời là người chịu trách nhiệm toàn bộ tư liệu về Lưu Quang Vũ, tập thơ này được viết khoảng năm 1971 – 1972. “Đó là thời gian rất khó khăn trong cuộc đời anh Vũ” – bà Thơ nói – “Một thanh niên 24 tuổi xuất ngũ đúng thời điểm không khí cuộc kháng chiến chống Mỹ đang hừng hực. Trở về không nghề nghiệp, gia đình thì mỗi người một nơi vì sơ tán… Đó là những hoàn cảnh khách quan của cuộc sống cộng hưởng với những diễn biến tâm lý riêng của anh đã thai nghén ra 22 bài trong tập Cuốn sách xếp lầm trang”.

Những người bạn trong cuộc đời và bạn nghề của Lưu Quang Vũ khi được đọc tập thơ đều có chung cảm xúc bất ngờ bởi họ thấy một Lưu Quang Vũ ít được biết tới. Những bài thơ như Người con giai đến phòng em chiều thu; Đêm đông chí, uống rượu với bác Lâm, bác Khánh, nói về những cuộc chia tay thời loạn hay Cuốn sách xếp lầm trang… thể hiện một tâm trạng cô đơn, cay đắng và mang nhiều ý nghĩa bế tắc trong cuộc sống. Nhưng cũng chính ở đây, Lưu Quang Vũ đã viết với sự chân thành cao nhất. Nhà thơ Vũ Quần Phương cho rằng “người đọc cảm nhận được một trái tim trần trụi nhoi nhóp đập sau nét chữ mảnh mai như chữ con gái. Chưa bao giờ tôi thấy thơ Lưu Quang Vũ chân thành với mình đến tàn nhẫn như ở tập thơ này”.

Cho tới nay, gia đình nhà thơ không thể xác định được tập thơ đã từng được gửi in ở đâu chưa hay Lưu Quang Vũ chỉ viết cho riêng mình và để đó. Nhưng nói như nhà thơ Anh Ngọc, một người bạn thơ cùng thời với ông thì “nếu 40 năm trước tập thơ này được in ra, chẳng biết số phận của Vũ và những người in tập thơ đó sẽ ra sao…”. Lưu Quang Vũ đã viết tất cả những gì đang có trong mình lên giấy và thành thơ. Ông không cần quan tâm những điều đó có phù hợp với thời cuộc hay không.
Sinh thời, Lưu Quang Vũ có một tuyên ngôn nghệ thuật riêng: cảm xúc của người nghệ sĩ không được ngăn cản và kiềm chế, khi nó đến phải để cho nó phát triển hoàn toàn. Và với những bài thơ trong Cuốn sách xếp lầm trang, ông đã chứng minh tuyên ngôn của mình một cách rõ ràng nhất. Có lẽ đó là nhân cách con người và cũng là nhân cách thơ Lưu Quang Vũ.

Xúc động nâng trên tay tuyển thơ mới nhất của Lưu Quang Vũ mang tên Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi do nhà xuất bản Hội Nhà Văn và công ty Nhã Nam phối hợp ấn hành. Nguyễn Đức Trung, học viên cao học đại học Ngoại thương tâm sự: “Bốn mươi năm trước có thể những vần thơ của ông sẽ không được chấp nhận. Nhưng bốn mươi năm sau, chúng tôi đọc thơ Lưu Quang Vũ để giật mình nhận ra: 24 tuổi, ta đã nghĩ và làm được gì?”.

Dung P.
______________________________________________