Trần Đăng Khoa: “Chẳng oai phong gì cái hư danh...”

- Nóng quanh chuyện nhân sự BCH Hội nhà văn, dư luận bên lề nhắc tới Trần Đăng Khoa nhiều nhất... Và Bee đã chọn anh để “chat” trong buổi chiều hôm nay 4/8 (ngày mai khai mạc chính thức Đại hội Nhà văn).

Hỏi thật, ông đã từng là UVBCH, vào BCH có lợi lộc gì không?Tại sao có một số người có vẻ quan tâm, săm soi chuyện này quá?

Không. Chắc chắn là không. Chẳng oai phong gì cái hư danh UVBCH. Những người được anh em lựa chọn vào BCH, ít nhiều có uy tín, được anh em tin cậy. Họ không cần cái son phấn ảo ấy để trang điểm thêm cho nhan sắc của mình, mà có khi còn bị dèm pha, mắng mỏ, thậm chí có người còn bị vu cáo.

Còn bà hỏi về lợi lộc, có nghĩa là vật chất thì lại càng không. Ngay trong nhiệm kỳ khóa 7 mà tôi tham gia vừa rồi, nhà nước đầu tư cho sáng tác hơn 14 tỷ đồng. Số tiền ấy đều đã nằm trong tay các hội viên (Tài liệu đã có trong tay các Đại biểu). Các thành viên BCH không nhận một đồng nào đầu tư sáng tác. Trong khi họ cũng viết như anh em.

Chúng tôi cũng không nhận lương ở HNV. Chỉ có mỗi bác Thỉnh nhận lương Hội, tôi nhận lương Đài, anh Huân nhận lương quân đội, anh Thái nhận lương BNG, chị Vàng Anh nhận lương Nhà xuất bản Trẻ. Ở HNV, làm Hội viên sướng hơn làm UVBCH. Nói có khi bà không tin. Nhưng đúng là như thế.

Có người bảo, ông là cái bóng mờ nhạt của BCH...?

Tôi là người giúp việc cho bác Thỉnh, bác Huân và bác Thảo. BCH cũng như một dàn nhạc, dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Hữu Thỉnh. Trong dàn nhạc, có kèn đồng vang động, lại có cả cây sáo, cây nhị nỉ non, rồi còn có cả bè trầm âm âm u u không ra tiếng gì cả. Nếu ai cũng nhảy lên lĩnh xướng thì có còn là dàn nhạc nữa không? Tôi chỉ là một cây sáo trúc trong dàn nhạc. Ai lại đem tiếng sáo mảnh mướt so với tiếng kèn đồng?

Cụ thể công việc của ông trong BCH Hội nhà văn là gì?

Công việc của tôi, bác Thỉnh hiểu rõ hơn ai hết. Bác ấy giao tôi làm Trưởng ban Tổ chức hội viên (TCHV) và Tuyên truyền. Ở Ban TCHV có một việc rất cần thiết là thăm hỏi hội viên ốm đau và tổ chức tang lễ.
Cái này bác Thỉnh chu đáo lắm, bác luôn sát cánh cùng Ban Hội viên và làm rất tận tụy. Bởi có những nhà văn, những tên tuổi, phải chủ tịch đứng ra mới xứng tầm. Viết điếu văn các nhà văn thì không ai hơn được Hữu Thỉnh. Tận tụy với nhà văn cũng không ai hơn được Hữu Thỉnh. Thế mà vẫn có người ngờ bác ấy, cho rằng bác ấy tranh thủ lấy lòng để dành sự ủng hộ. Khổ vậy.

Hôm ông Phù Thăng, một nhà văn có số phận rất bất hạnh mất, bác Thỉnh cũng lặn lội về quê Phù Thăng viếng và đưa Phù Thăng ra tận đồng làng. Ông Phù Thăng không phải HVHNV, vậy bác Thỉnh “tranh thủ” gì ở Phù Thăng? Ông Thăng bầu cho Hữu Thỉnh ư? Những người đưa tang Phù Thăng đều là thợ cày của làng. Họ chỉ biết ông Thăng là thợ cày và tất nhiên, họ cũng không biết bác Thỉnh là Chủ tịch HNV.

Vừa rồi, cũng có bác đổ tội cho tôi kết nạp ẩu, đưa những người viết “người tốt việc tốt” vào Hội. Tôi thấy rất buồn cười. Việc kết nạp Hội là công việc của toàn BCH và Hội đồng chuyên môn cùng các ban chức năng. Hội đồng chuyên môn lựa chọn, giới thiệu, rồi BCH xét. Trước khi xét, còn có phiên họp mở rộng để nghe các chủ tịch Hội đồng chuyên môn bảo vệ những người mình đưa ra. Ban TCHV chỉ làm những công việc mang tính thủ tục để giúp cho BCH xét duyệt và quyết định.

Còn công việc tuyên truyền của tôi thì cụ thể hơn. Bao gồm theo dõi mảng tuyên truyền trên báo chí và trực tiếp tuyên truyền cho các nhà văn. Tôi ở bên Đài đúng là có điều kiện làm việc này. Hiện trong kho băng của Đài có rất nhiều tư liệu quý trong đó có tiếng nói của các nhà văn, bây giờ lại thêm cả hình. Đây sẽ là nguồn tư liệu rất quý có thể làm cho Bảo tàng HNV đặc biệt sinh động, mà nhiều Biên tập viên văn nghệ của Đài thế hệ trước tôi họ đã làm và làm rất tốt.

Đó là tài sản vô giá mà tôi chỉ là người kế thừa tiếp tục công việc của các thế hệ trước. Chúng tôi đang phấn đấu để mảng văn nghệ của Đài, cả hình và tiếng, là bức tranh toàn cảnh của Văn học nghệ thuật VN từ trung ương đến các địa phương..

Vậy, ông chờ đợi gì ở Đại hội này?

Tôi tâm đắc với ý kiến của một hội viên khi ông cho rằng, về đại hội không nên quá quan tâm đến chuyện bầu bán, mà hãy nghĩ ngợi bàn luận làm sao viết cho hay chứ đừng bôi bẩn nhau để lại những hình ảnh không đẹp về các nhà văn trước mắt các chính khách và bạn đọc vốn hâm mộ văn chương. Đúng vậy. Và tôi còn mong bằng trí tuệ, các nhà văn hãy bày cho BCH cách tồn tại của HNV nên như thế nào? Các cơ quan cấp 2 tổ chức ra sao cho có hiệu quả. Có nên cứ phải UVBCH nắm hết các đầu mối cơ quan cấp 2 không?

Hãy mở rộng chọn những người điều hành có năng lực trong toàn Hội. Chúng ta có gần ngàn hội viên chả lẽ không chọn được những người làm báo làm xuất bản hay sao. Cần mạnh dạn đề bạt và mạnh dạn bãi miễn. Nếu làm việc trong thời gian sáu tháng hay một năm mà mà không khởi sắc hay biến chuyển thì thay ngay người khác. Phải xem việc lên và xuống là bình thường. Phải thế chúng ta mới chọn được người tài. Và những người tài ấy có thể bổ sung vào BCH hoặc là nguồn để bổ sung cho đội ngũ lãnh đạo HNV khóa sau.

Tổng thống B.ELSIN từng thay người trong nội các như thay áo, một năm thay mấy thủ tướng, từ người cao tuổi từng trải đến cả những anh trẻ chỉ ở độ tuổi 30, đưa lên rồi hạ xuống ngay nếu không làm được việc. Bằng cách ấy ông đã chọn được V. Putin, người đã cứu nước Nga thoát khỏi hiểm họa. Tại sao chúng ta không làm theo cách ấy để cứu Hội nhà văn nhỉ?

Có phải BCH không nỗ lực nên kỳ vừa rồi không có tác phẩm đỉnh cao?

Bà lại đùa rồi. Tạo dựng tác phẩm đỉnh cao là công việc cực nhọc lầm lụi của từng nhà văn, chứ đâu phải mấy anh BCH? Chỉ tài năng và tâm huyết của các nhà văn mới làm cho văn học VN phát triển và sang trọng. Điều ấy thì tôi rất tin và đó cũng là điều chúng ta đáng chờ đợi nhất. Ai ngồi vào cái ghế BCH cũng được. Miễn đó là người có nghề và tử tế, tận tụy hết lòng vì anh em.

Lương Bích Ngọc (thực hiện)
__________________________________________

ĐH nhà văn: Cần người tài tổ chức, tư duy khoa học

- Cần người có tài tổ chức và có tư duy khoa học, hệ thống hơn là cần tên tuổi hay quan hệ cá nhân… Già mà “mất nết” thì cũng đáng sợ như Trẻ bị “tha hóa”… Tôi cũng sợ những người trẻ lắm…nhất là những người trẻ đã “láo” lại còn “liều”…- Phan Huyền Thư chia sẻ.

Diễn đàn Tiếng nói nhà văn hướng tới Đại hội nhà văn VN lần thứ VIII đã nhận được nhiều ý kiến tham gia của giới cầm bút. Chúng tôi xin tiếp tục giới thiệu bài phỏng vấn hai nhà văn trẻ, một là hội viên Hội nhà văn VN (nhà thơ Phan Huyền Thư) và một hãy còn "ngại lắm, chỉ đứng nhìn xa xa thôi" (nhà văn Lê Anh Hoài).

Sắp tới sẽ diễn ra Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VIII, anh/chị có quan tâm không?

Phan Huyền Thư: Tôi được kết nạp hội viên năm 2006 của nhiệm kỳ VII vừa qua. Nói là “không quan tâm” đến Đại Hội VIII lần này thì chỉ là sự kênh kiệu lu loa một cách giả dối…Tôi quan tâm chứ, là hội viên của Hội nhà Văn mà không mong chờ những đổi thay, sự mới mẻ trong các hoạt động của Hội thì chẳng lẽ tôi xin vào Hội chỉ để nhận Thẻ hội viên rồi cất trong ví…?

Điều tôi mong mỏi nhất là các nhà văn đừng nhân dịp Đại hội để “sổ thù vặt” ra kể xấu nhau trước bàn dân thiên hạ… Tôi chỉ mong ai nhận trách nhiệm công tác cho Hội thì làm hết mình, vì bạn văn, vì văn chương, vì độc giả…thế thôi.

Lê Anh Hoài: Hiện tôi vừa quan tâm vừa không. Quan tâm vì tôi viết văn, và nhiều người trong Hội cũng là người quen, thì sự quan tâm nó là tự nhiên. Không quan tâm là vì chuyện Hội hè, nhân sự, vai vế là cái tôi vốn không thích.

Anh/chị nhìn nhận thế nào về văn học trẻ trong nhiệm kỳ 5 năm BCH vừa qua?

Phan Huyền Thư: Tôi làm cộng tác viên với Ban Văn trẻ lo chuyện điếu đóm, khuân vác bàn ghế, quét sân khi “nhà có việc”…tôi thấy chuyện làng chuyện nước là chuyện vui, nên làm…nhất là khi làm cùng bạn văn, làm vì bạn thơ lại càng vui… Thế nhưng chính tôi là trường hợp có thể lấy ra để minh họa cho công thức: “Nhiệt tình+ Thiếu hiểu biết = Phá hoại” qua nghi án đi “thuổng tiểu sử của những người đã mất trước khi mình ra đời” để phục vụ Ngày thơ Việt Nam. Tôi trưởng thành lên nhiều trong ý thức hoạt động đoàn thể và phong trào, nhất là nơi “trường văn trận bút”.
Thành công nhất của Văn học trẻ trong nhiệm kỳ vừa qua là đã xây dựng được một đội ngũ Ban Văn Trẻ và những cộng tác viên nhiệt tình và tâm huyết. Các buổi thảo luận và phê bình văn học cho Văn trẻ đạt được một số kết quả, nhiều gương mặt nhà văn trẻ được ghi nhận và kết nạp vào Hội…

Lê Anh Hoài: Trong khoảng 5 năm nay, văn giới xuất hiện nhiều khuôn mặt mới, nhiều cách viết mới.

Liên quan đến Hội, tôi ghi nhận một số hoạt động của Ban trẻ - Hội nhà văn VN. Nhưng cũng phải nói thật, những hoạt động này chưa nhiều, chỉ tập trung được vào một số kỳ cuộc. Là người tham gia một số hoạt động, tôi biết có những anh chị tâm huyết, nhưng chỉ là thiểu số, rồi thiếu tiền, thiếu phương tiện... nên chỉ làm được có thế!

Nhìn chung, hoạt động của Hội nhà văn VN rất... già, cái dành cho người (viết + yêu văn chương) trẻ, ngõ hầu có thể thu hút người trẻ chẳng có mấy.

Thưa nhà thơ Phan Huyền Thư, là hội viên, có khi nào chị ân hận khi đã vào Hội nhà văn không?

Phan Huyền Thư: Bây giờ thì chưa, nhưng tôi hứa: Nếu ân hận thì tôi sẽ xin ra khỏi Hội.

Thưa nhà văn Lê Anh Hoài, viết cũng đã nhiều rồi, anh có ý định xin vào Hội nhà văn không?

Lê Anh Hoài: Tôi ngại lắm, vì nghe rằng có đến cả ngàn lá đơn đang tồn... Thỉnh thoảng lại nghe vài chuyện lình xình, kiểu như vị nọ vị kia dịch thơ của vị này, vị ấy đem đi nước ngoài, nhưng tên nhà thơ không ghi mà ghi tên mình vào, càng thêm oải. Mỗi lần công bố tên những người mới được vào hội, thấy mình chỉ biết được có 2-3 người, thì càng sinh ra hoang mang, tự ti. HIện tại có lẽ tôi chỉ đứng xa xa nhìn thôi...

Theo anh/chị, có hay không một cuộc chuyển giao giữa các thế hệ văn chương như người ta thường nhắc đến hiện nay?

Lê Anh Hoài: Nếu có sự “chuyển giao” ấy theo kiểu hành chính trong Hội thì đương nhiên tôi làm sao mà biết được. Còn ở ngoài đời thì tôi chẳng thấy mấy cái sự “chuyển giao” này. Vì tuy việc viết văn là việc luôn phải ngẫm nghĩ, chiêm nghiệm và học hỏi – mà học hỏi thì phần nào phải qua thế hệ đi trước, nhưng nó lại không bao giờ diễn ra theo kiểu ồ ạt, phong trào. Phần nữa, sáng tác của mỗi thế hệ mới nó sẽ có cái phần mới, phần khác, nơi mà kinh nghiệm, trải nghiệm, thủ pháp, phương pháp... của thế hệ trước không giúp ích được gì cho thế hệ sau (đó là chưa kể đến sự độc lập của mỗi nhân cách sáng tác – cái làm nên sự riêng biệt). Nên cũng đừng quá kỳ vọng vào cái gọi là cuộc chuyển giao ấy!

Phan Huyền Thư: Các kỳ Đại hội của các Hội văn học nghệ thuật nói chung đều nói đến nhân sự là chính. Vậy là Đại hội lần này cần phát hiện ra năng lực lãnh đạo và nhân cách của người điều hành chứ không cần bút lực và uy tín cá nhân trong sáng tác ngồi lên ghế điều hành.

Theo dư luận, BCH vừa qua vẫn còn "già" và cần tiếp tục được trẻ hóa. Ý kiến của anh/chị thế nào?

Lê Anh Hoài: Có lẽ thế, nếu nhìn vào số tuổi. Và đúng là cần trẻ hoá, vì theo quy luật, trẻ thường hướng tới cách tân, già thì hay bảo thủ. Nhưng theo tôi cũng cần quan tâm đến chất lượng con người cụ thể. Vì không ít những người dù tuổi trẻ nhưng vẫn cứ trì trệ và bảo thủ. Và ngược lại.

Phan Huyền Thư: Tôi nghĩ đến Liev Tolstoil; Fidel Castrol, Picasso, Lý Quang Diệu, Quỳnh Dao, Kim Dung…v.v người ta nhắc đến các ông vì “giỏi” nhiều hơn là vì “già”… Nói chung là cần người có tài tổ chức và có tư duy khoa học, hệ thống hơn là cần tên tuổi hay quan hệ cá nhân… Già mà “mất nết” thì cũng đáng sợ như trẻ bị “tha hóa”… Tôi cũng sợ những người trẻ lắm…nhất là những người trẻ đã “láo” lại còn “liều”…

Nếu hình dung về một BCH Hội nhà văn mà người viết trẻ mong đợi thì anh/chị hình dung thế nào?

Phan Huyền Thư: “Có cái gì đó thay đổi về phương thức sinh hoạt” vậy là quá lắm rồi. Muốn Hội thay đổi thì các hội viên cũng tự thay đổi cách nghĩ về Hội trước đã.

Lê Anh Hoài: Tôi thích một BCH gồm nhiều đại diện của các khuynh hướng văn chương khác nhau.

Anh/chị có nghĩ là người cầm bút trẻ liệu sẽ được “hưởng lợi” gì đó từ Đại hội lần này?

Phan Huyền Thư: Tôi chẳng dám nghĩ đến chuyện đó. Người cầm bút trẻ nên nghĩ cách "hưởng lợi" ở chỗ khác, từ cách chính mình tạo ra với độc giả và sáng tác của mình thì hơn.

Lê Anh Hoài: Tôi không biết.

Tuyết Hạnh (thực hiện)

_______________________________________________