Lưu Hà
Lê Lựu vốn mau nước mắt. Chuyện buồn khiến ông xúc động, chuyện vui cũng làm ông nghẹn ngào. Nhưng khi nhà văn - gần 70 tuổi, bệnh tật đầy mình - úp mặt vào lòng bàn tay, nức nở kể chuyện vợ con, thì nước mắt ấy có lẽ là chát đắng nhất cuộc đời ông.
Mấy năm gần đây, sức khỏe tác giả "Thời xa vắng" suy giảm trầm trọng. Bệnh tật đeo bám lấy thân thể còm cõi của ông, không tha bất cứ bộ phận nào. Tiểu đường, tiền liệt tuyến, đau gan, thận, nhũn não, thấp khớp, gout... Lê Lựu nói, ông bị tấn công một cách "toàn dân toàn diện".
Vì vậy, khi thấy Lê Lựu, áo sơ mi trắng, quần sooc ngắn, bước đi có người dìu, xuất hiện tại Hội thảo Văn học Việt - Mỹ vừa diễn ra ở Hòa Bình, nhiều bạn văn của ông mừng rỡ. Còn Lê Lựu, như mọi khi, lại thoáng cười, thoáng khóc. Gương mặt râu ria, với mái tóc lòa xòa của ông rạng rỡ hẳn lên khi nghe đồng nghiệp trong và ngoài nước nhắc lại những kỷ niệm xưa, ca ngợi ông như là sứ giả đầu tiên bắc nhịp cầu hòa bình hậu chiến giữa các nhà văn Việt - Mỹ. Rồi ông khóc, lúc rấm rứt, lúc nức nở trước những cái ôm thật chặt, những lời hỏi thăm chân tình của bè bạn.
Những năm 1987 - 1988, Lê Lựu là nhà văn Việt Nam đầu tiên được Trung tâm William Joiner (WJC - Đại học Massachussetts) mời sang Mỹ giao lưu, nói chuyện, nhằm bước đầu hàn gắn mối quan hệ giữa hai nước sau chiến tranh. Kể lại chuyến đi này, ông vừa bùi ngùi trước tấm lòng của những cựu binh - nhà văn ở WJC như Kevin Bowen, Bruce Weigl, Nguyễn Bá Chung; vừa áy náy trước những chuyện cười ra nước mắt ông gây ra trên đất Mỹ. "Hồi đó, chân đất mắt toét, lơ ngơ đến một nước phát triển, tôi đã mấy lần cãi nhau với cái toilet hay cái điện thoại nhà Kevin và Bá Chung", Lê Lựu kể. Một hôm, từ nhà Kevin, Lê Lựu tính gọi điện sang buôn chuyện với nhà văn Nguyễn Bá Chung. Lão nông đất Hưng Yên vừa "alo" thì điện thoại nhà ông bạn nhảy ra một tràng: "Tôi là Nguyễn Bá Chung, hiện tôi đang đi vắng, xin hãy để lại lời nhắn". Nghe đi nghe lại chừng ấy chữ, Lê Lựu nổi đóa, vùng vằng đáp trả vào ống nói: "Rõ ràng là ông đang nói với tôi, thế mà ông lại bảo là đi vắng. Không muốn nói chuyện với tôi thì ông cứ nói thẳng". Hôm sau gặp lại, Nguyễn Bá Chung mới cười mà rằng: "Ông đi cãi nhau với cái điện thoại làm gì". Lê Lựu kể rồi cười giòn, vừa hồn nhiên, vừa ngượng nghịu. Ông tự bào chữa: "Nhưng có lẽ, vì tôi nông dân, vì tôi thật như hòn đất, nên được người ta thương, người ta quý".
Ra ngoài được lắm người thương, nhiều bạn đọc mến mộ, nhưng trong gia đình, Lê Lựu là người chồng bị coi nhẹ, người cha bị các con ghẻ lạnh. Năm ngoái, Lê Lựu bị tai biến mạch mãu não lần thứ ba, phải nằm viện. Trong lúc nhà văn đang vật lộn giữa ranh giới của sự sống và cái chết thì vợ ông mang giấy ly hôn đến để ông ký; còn hai đứa con chỉ chầu chực chờ bố cho phép bán căn nhà 50 mét vuông ở phố Lý Nam Đế. Không muốn mất đi nơi ở đã gắn bó với mình suốt 20 năm qua và cũng mong níu kéo chút tình cảm của các con, nhà văn đã đưa ra một điều kiện đau đớn. Nếu các con ký giấy cam kết không liên quan gì đến bố nữa, thì ông sẽ đồng ý bán nhà. Không ngờ, hai đứa con ký luôn vào tờ giấy từ bố đẻ. Lê Lựu thua trắng, mất trắng và tuyệt vọng đến cùng cực.
"Hai đứa con tôi đều được ăn học đến nơi đến chốn. Đứa con gái lớn tốt nghiệp trường Ngoại giao, nay đi làm cho Liên hợp quốc. Đứa con trai tốt nghiệp Học viện báo chí, nhưng chưa làm được việc gì ra trò, suốt ngày lông bông", ông đau khổ nói.
Niềm an ủi duy nhất của Lê Lựu những ngày đó là đứa con gái ông có với người vợ đầu - người vợ mà ông chỉ kết hôn vì gia đình sắp đặt. "Dạo đó, nó cứ tối thì từ Hưng Yên lên đây chăm tôi, sáng ra lại trở về đi làm", nhà văn úp mặt vào hai bàn tay xương xẩu, khóc nức lên khi nhắc về đứa con gái vất vả nơi quê nhà - đứa con không được ông chăm sóc chu đáo nhưng lại có hiếu nhất khi bố lâm trọng bệnh.
Giờ thì, Lê Lựu - nhà đã bán, vợ đã bỏ rơi, con đã từ cha - sống cô quạnh ngay tại cơ quan - Trung tâm Văn hóa Doanh nhân, nơi ông làm giám đốc. Mọi việc, từ nấu nướng, tắm giặt, thuốc thang, đến bóp chân, bóp tay cho ông, đều do nhân viên đảm nhận. Nhưng ông vẫn viết, vẫn cười xòa những nụ cười ngắn ngủi trước những đợt nước mắt có thể tuôn ra bất cứ lúc nào: "Tôi phải viết chứ, làm việc cũng là một cách giải khuây, còn nghĩ đến nghỉ ngơi là lúc sắp đi Văn Điển hẳn", ông tâm sự.
_______________________________________________
Hiển thị các bài đăng có nhãn nhà văn Lê Lựu. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn nhà văn Lê Lựu. Hiển thị tất cả bài đăng
Thứ Ba, 22 tháng 6, 2010
Thứ Ba, 1 tháng 6, 2010
Nhà văn Lê Lựu: Kể chuyện “đi sứ” văn học đến Mỹ
Huy Thông
(TT&VH) - Trong khuôn khổ Hội thảo Văn học Việt Nam - Hoa Kỳ sau chiến tranh (diễn ra từ ngày 28/5 đến 3/6), một nhân vật được cho là một trong những “sứ giả văn học đầu tiên” đưa văn học Việt sang Mỹ là nhà văn Lê Lựu không có mặt do sức khỏe không tốt. Chiều muộn hôm qua, 30/5, đoàn nhà văn cựu binh Mỹ thuộc Trung tâm William Joiner (WJC) đã đến thăm nhà văn Lê Lựu tại nhà riêng vừa để cùng nhau ôn lại những kỷ niệm không thể nào quên, vừa để mời Lê Lựu đi Hòa Bình tham dự Hội thảo sẽ khai mạc vào sáng ngày 2/6 tới…
“Cứ liều mà đi”
Bắt đầu từ năm 1987, nhà thơ Kevin Bowen, Giám đốc Giám đốc Trung tâm William Joiner (WJC) đã chủ trương mời nhà văn Việt Nam sang và giới thiệu và giao lưu với Trung tâm.
Trước đó, ông ta đã từng sang Việt Nam, thăm lại chiến trường và thăm lại những nơi ông đã từng đến ở. Lúc đó, Kevin Bowen chưa hiểu nhiều về Việt Nam, nên những năm 1986 -1987, đạo diễn Hồ Quang Minh, sống ở Thụy Sỹ, đã được Kevin nhờ tìm và giới thiệu cho một số nhà văn cựu chiến binh (CCB) Việt Nam. Lúc đó, Hồ Quang Minh đang làm phim với Lê Lựu và cũng có những giao lưu với Ngụy Ngữ. Cuối cùng Hồ Quang Minh đã giới thiệu hai người này.
Đây là hai người đầu tiên mở đường cho việc các nhà văn Việt sang Mỹ. Ngày đó, theo Kevin Bowen cho biết thì do những trục trặc trong việc cấp visa hạng công dân đầu tiên đã khiến cho hai nhà văn Việt Nam phải chờ ở Bangkok 3 tuần. Kevin đã rất nhiệt tình và mất rất nhiều công sức liên lạc với chính quyền Mỹ để việc làm thủ tục được thuận lợi và cuối cùng chỉ có Lê Lựu là có thể tiếp tục cuộc hành trình tới Mỹ.
Thời gian làm người lính của tôi ở VN đã thay đổi cuộc đời tôi mãi mãi. Trước hết, nó đưa tôi ra khỏi cái vỏ mà tôi đã lớn lên giữa những người thuộc tầng lớp công nhân là gia đình tôi và các bạn bè tôi, nó buộc tôi phải làm quen với những nền văn hóa khác, và kiểu người khác, tất cả những điều đó khiến một người trở nên mạnh mẽ hơn và có lòng trắc ẩn hơn. Tôi không phải kiểu người điển hình để trở thành nhà văn. Đất nước VN, dân tộc VN và những trải nghiệm của tôi đã góp phần định hình nên con người tôi bây giờ. Tôi cảm thấy tôi là một người mạnh mẽ hơn và tốt hơn nhờ những trải nghiệm này và tôi cảm giác rằng VN luôn là 1 trong 2 đất nước của trái tim tôi (Nhà văn Bruce Weigl)
Nhà văn Lê Lựu kể lại: “Tôi không dự định gì cả mà cứ liều mà đi. Tiếng Anh tôi không biết, vé máy bay tôi không có. Khi có vé rồi, lên máy bay thì nó bay đi đâu, hạ sân bay nào mình cũng chả biết luôn. Anh Lê Mai mách nước cho tôi: “Bí quá thì ông cứ nói “help me!” (giúp tôi) thể nào cũng có người giúp!”. Tôi nghe lời anh Lê Mai cứ cầm vé nói “help me! help me!”... Khi máy bay hạ cánh, gặp một nhân viên của hãng hàng không Boeing tôi lại “help me!”. Người nhân viên này giúp tôi gọi điện cho anh Kevin sau đó anh ta bảo tôi cứ ngồi chờ rồi có người đến đón. Được hồi lâu, có một anh tên là Minh, người Việt Nam gọi điện lại hỏi tôi có phải là Lê Lựu không? Tôi được một người bạn bảo anh đi Mỹ chơi và tôi có nhiệm vụ phải hướng dẫn cho anh khi đi lại ở Mỹ. Thế rồi anh ta hướng dẫn tôi về Boston bằng cách bảo tôi ra cửa số 2 ngồi chờ chuyến bay tiếp theo để về Boston. Lúc đó mới 8 giờ sáng và tôi cứ hết đứng lên ngồi xuống, hết ăn bánh mì lại uống nước khoáng, vạ vật chờ đến 9 giờ tối để lên máy bay.
Những “kẻ thù xưa” dần thay đổi thái độ
Đến Boston, nhà văn Lê Lựu được Nguyễn Bá Chung, Kevin Bowen và một số người khác trong WJC ra đón và đưa về WJC. Trong một tháng tá túc ở WJC, nhà văn Lê Lựu đã làm... “tiêu hao kinh tế” của Trung tâm bằng việc đêm nào cũng gọi điện thoại đường dài về Thái Lan cho bạn bè, thời gian mỗi cuộc nhẩm ra cứ phải trên dưới một tiếng đồng hồ chứ chẳng vừa. Sau đó, biết Trung tâm còn nghèo vì chưa có nguồn tài trợ nhưng vẫn im lặng trả tiền điện thoại cho ông thì đâm ra áy náy lắm.
Bên cạnh kỷ niệm vui đó, nhà văn Lê Lựu còn có những kỷ niệm không thể nào quên mà mỗi khi nhắc lại ông không cầm nổi nước mắt. Ấy là trong một hội thảo về văn học do WJC tổ chức lần ấy có khoảng 50 người và theo như nhà văn Lê Lựu “điểm mặt” thì nhận ra trong số họ có “nhiều người là kẻ thù”. Suốt buổi diễn ra Hội thảo, ông bị “vây hãm” bằng những câu hỏi hằn học, giễu cợt rất khó chịu. Nhà văn Lê Lựu kể: “Có những câu hỏi tôi cho là rất châm chọc như: “Có muốn quan hệ với Mỹ không? Nếu muốn thì ông sang Mỹ để xin cái gì? Chúng tôi còn 41 xác người Mỹ nữa các anh để ở đâu? Nếu trả hết số xác lính Mỹ ấy thì đổi lại chúng tôi sẽ cho ông thóc”?!...
Thuật lại những câu hỏi giễu cợt này, nhà văn Lê Lựu lại úp tay lên mặt khóc. Nhà văn Bruce Weigl ngồi kế bên ôm Lê Lựu an ủi với một thái độ như là sự hối lỗi thay cho những người đã “xúc phạm ông” cách đây hơn 20 năm. Dừng hồi lâu, Lê Lựu lại kể: “Tôi đã trả lời rằng: Sao các anh nỡ xem thường người dân Việt Nam thế? Sao các anh ác thế? Sao lại đổi gạo để lấy xác đồng đội thế...?”.
Sau lần ấy, thái độ của một số người đã dần thay đổi. Các nhà văn của WJC liên hệ với các trung tâm văn hóa, các trường học xin cho Lê Lựu đến nói chuyện về văn học chiến tranh ở Việt Nam và hầu như không nơi nào từ chối. Kevin Bowen cho biết: “Ngày ấy, Lê Lựu mỗi ngày phải đi nói chuyện 3 ca mỗi ngày và thường mỗi ca khoảng 2-3 giờ đồng hồ. Tôi thấy Lê Lựu rất mệt nhưng nói chuyện thì hăng và rất nhiệt tình. Ông ấy làm chúng tôi mệt lây và tôi đã nói với ông ấy rằng: Ông đã thấy nỗi khổ của người nổi tiếng chưa? Ông đã thấy người Mỹ quý mến ông như thế nào chưa?
Khai thác tâm hồn con người Việt Nam sau chiến tranh
Đánh giá về vai trò của trung tâm WJC trong việc truyền bá văn học Việt Nam đến Mỹ trong suốt mấy chục năm qua nhằm tăng cường sự hiểu biết của công chúng Mỹ với con người và đất nước Việt Nam, nhà văn Lê Lựu bày tỏ: Sự bền bỉ của WJC, trong việc hàng năm vẫn tổ chức các cuộc hội thảo về văn học, văn hóa giữa các nhà văn, nhà thơ, các nhà làm văn hóa của hai nước đã giúp phần nào hóa giải những hận thù giữa hai dân tộc tiến tới một tương lai tốt đẹp.
Một việc làm của WJC khiến tôi rất xúc động là mặc dù văn học Việt Nam ở Mỹ được dịch rất ít nhưng bù lại WJC đã rất nỗ lực trong công tác tuyên truyền, quảng bá các tác phẩm văn học (dù ít ỏi) của Việt Nam vào các trường ĐH ở Mỹ. Tôi cho WJC đang tiến hành “khai thác tâm hồn con người Việt Nam sau chiến tranh” và văn học chính là cái cớ để họ từng ngày nỗ lực thực hiện mục đích cao cả ấy”!
“Tôi tin chắc rồi đây, văn chương VN sẽ xuất hiện ngày càng nhiều với độc giả Mỹ thông qua những bản dịch và sự quảng bá nhiệt tình của WJC. Tôi hy vọng sẽ được nhìn thấy ảnh hưởng của những tác phẩm đó với công chúng Mỹ về Việt Nam qua góc nhìn của người Việt. Qua đó, họ có thể mở rộng góc nhìn văn hóa của mình bằng cách học về một đất nước xa xôi mà từ trước cho đến nay và sau này nữa đã được gắn kết với nhau càng trở nên vững chắc” - nhà văn Lê Lựu khẳng định.
________________________________________________
(TT&VH) - Trong khuôn khổ Hội thảo Văn học Việt Nam - Hoa Kỳ sau chiến tranh (diễn ra từ ngày 28/5 đến 3/6), một nhân vật được cho là một trong những “sứ giả văn học đầu tiên” đưa văn học Việt sang Mỹ là nhà văn Lê Lựu không có mặt do sức khỏe không tốt. Chiều muộn hôm qua, 30/5, đoàn nhà văn cựu binh Mỹ thuộc Trung tâm William Joiner (WJC) đã đến thăm nhà văn Lê Lựu tại nhà riêng vừa để cùng nhau ôn lại những kỷ niệm không thể nào quên, vừa để mời Lê Lựu đi Hòa Bình tham dự Hội thảo sẽ khai mạc vào sáng ngày 2/6 tới…
“Cứ liều mà đi”
Bắt đầu từ năm 1987, nhà thơ Kevin Bowen, Giám đốc Giám đốc Trung tâm William Joiner (WJC) đã chủ trương mời nhà văn Việt Nam sang và giới thiệu và giao lưu với Trung tâm.
Trước đó, ông ta đã từng sang Việt Nam, thăm lại chiến trường và thăm lại những nơi ông đã từng đến ở. Lúc đó, Kevin Bowen chưa hiểu nhiều về Việt Nam, nên những năm 1986 -1987, đạo diễn Hồ Quang Minh, sống ở Thụy Sỹ, đã được Kevin nhờ tìm và giới thiệu cho một số nhà văn cựu chiến binh (CCB) Việt Nam. Lúc đó, Hồ Quang Minh đang làm phim với Lê Lựu và cũng có những giao lưu với Ngụy Ngữ. Cuối cùng Hồ Quang Minh đã giới thiệu hai người này.
Đây là hai người đầu tiên mở đường cho việc các nhà văn Việt sang Mỹ. Ngày đó, theo Kevin Bowen cho biết thì do những trục trặc trong việc cấp visa hạng công dân đầu tiên đã khiến cho hai nhà văn Việt Nam phải chờ ở Bangkok 3 tuần. Kevin đã rất nhiệt tình và mất rất nhiều công sức liên lạc với chính quyền Mỹ để việc làm thủ tục được thuận lợi và cuối cùng chỉ có Lê Lựu là có thể tiếp tục cuộc hành trình tới Mỹ.
Thời gian làm người lính của tôi ở VN đã thay đổi cuộc đời tôi mãi mãi. Trước hết, nó đưa tôi ra khỏi cái vỏ mà tôi đã lớn lên giữa những người thuộc tầng lớp công nhân là gia đình tôi và các bạn bè tôi, nó buộc tôi phải làm quen với những nền văn hóa khác, và kiểu người khác, tất cả những điều đó khiến một người trở nên mạnh mẽ hơn và có lòng trắc ẩn hơn. Tôi không phải kiểu người điển hình để trở thành nhà văn. Đất nước VN, dân tộc VN và những trải nghiệm của tôi đã góp phần định hình nên con người tôi bây giờ. Tôi cảm thấy tôi là một người mạnh mẽ hơn và tốt hơn nhờ những trải nghiệm này và tôi cảm giác rằng VN luôn là 1 trong 2 đất nước của trái tim tôi (Nhà văn Bruce Weigl)
Nhà văn Lê Lựu kể lại: “Tôi không dự định gì cả mà cứ liều mà đi. Tiếng Anh tôi không biết, vé máy bay tôi không có. Khi có vé rồi, lên máy bay thì nó bay đi đâu, hạ sân bay nào mình cũng chả biết luôn. Anh Lê Mai mách nước cho tôi: “Bí quá thì ông cứ nói “help me!” (giúp tôi) thể nào cũng có người giúp!”. Tôi nghe lời anh Lê Mai cứ cầm vé nói “help me! help me!”... Khi máy bay hạ cánh, gặp một nhân viên của hãng hàng không Boeing tôi lại “help me!”. Người nhân viên này giúp tôi gọi điện cho anh Kevin sau đó anh ta bảo tôi cứ ngồi chờ rồi có người đến đón. Được hồi lâu, có một anh tên là Minh, người Việt Nam gọi điện lại hỏi tôi có phải là Lê Lựu không? Tôi được một người bạn bảo anh đi Mỹ chơi và tôi có nhiệm vụ phải hướng dẫn cho anh khi đi lại ở Mỹ. Thế rồi anh ta hướng dẫn tôi về Boston bằng cách bảo tôi ra cửa số 2 ngồi chờ chuyến bay tiếp theo để về Boston. Lúc đó mới 8 giờ sáng và tôi cứ hết đứng lên ngồi xuống, hết ăn bánh mì lại uống nước khoáng, vạ vật chờ đến 9 giờ tối để lên máy bay.
Những “kẻ thù xưa” dần thay đổi thái độ
Đến Boston, nhà văn Lê Lựu được Nguyễn Bá Chung, Kevin Bowen và một số người khác trong WJC ra đón và đưa về WJC. Trong một tháng tá túc ở WJC, nhà văn Lê Lựu đã làm... “tiêu hao kinh tế” của Trung tâm bằng việc đêm nào cũng gọi điện thoại đường dài về Thái Lan cho bạn bè, thời gian mỗi cuộc nhẩm ra cứ phải trên dưới một tiếng đồng hồ chứ chẳng vừa. Sau đó, biết Trung tâm còn nghèo vì chưa có nguồn tài trợ nhưng vẫn im lặng trả tiền điện thoại cho ông thì đâm ra áy náy lắm.
Bên cạnh kỷ niệm vui đó, nhà văn Lê Lựu còn có những kỷ niệm không thể nào quên mà mỗi khi nhắc lại ông không cầm nổi nước mắt. Ấy là trong một hội thảo về văn học do WJC tổ chức lần ấy có khoảng 50 người và theo như nhà văn Lê Lựu “điểm mặt” thì nhận ra trong số họ có “nhiều người là kẻ thù”. Suốt buổi diễn ra Hội thảo, ông bị “vây hãm” bằng những câu hỏi hằn học, giễu cợt rất khó chịu. Nhà văn Lê Lựu kể: “Có những câu hỏi tôi cho là rất châm chọc như: “Có muốn quan hệ với Mỹ không? Nếu muốn thì ông sang Mỹ để xin cái gì? Chúng tôi còn 41 xác người Mỹ nữa các anh để ở đâu? Nếu trả hết số xác lính Mỹ ấy thì đổi lại chúng tôi sẽ cho ông thóc”?!...
Thuật lại những câu hỏi giễu cợt này, nhà văn Lê Lựu lại úp tay lên mặt khóc. Nhà văn Bruce Weigl ngồi kế bên ôm Lê Lựu an ủi với một thái độ như là sự hối lỗi thay cho những người đã “xúc phạm ông” cách đây hơn 20 năm. Dừng hồi lâu, Lê Lựu lại kể: “Tôi đã trả lời rằng: Sao các anh nỡ xem thường người dân Việt Nam thế? Sao các anh ác thế? Sao lại đổi gạo để lấy xác đồng đội thế...?”.
Sau lần ấy, thái độ của một số người đã dần thay đổi. Các nhà văn của WJC liên hệ với các trung tâm văn hóa, các trường học xin cho Lê Lựu đến nói chuyện về văn học chiến tranh ở Việt Nam và hầu như không nơi nào từ chối. Kevin Bowen cho biết: “Ngày ấy, Lê Lựu mỗi ngày phải đi nói chuyện 3 ca mỗi ngày và thường mỗi ca khoảng 2-3 giờ đồng hồ. Tôi thấy Lê Lựu rất mệt nhưng nói chuyện thì hăng và rất nhiệt tình. Ông ấy làm chúng tôi mệt lây và tôi đã nói với ông ấy rằng: Ông đã thấy nỗi khổ của người nổi tiếng chưa? Ông đã thấy người Mỹ quý mến ông như thế nào chưa?
Khai thác tâm hồn con người Việt Nam sau chiến tranh
Đánh giá về vai trò của trung tâm WJC trong việc truyền bá văn học Việt Nam đến Mỹ trong suốt mấy chục năm qua nhằm tăng cường sự hiểu biết của công chúng Mỹ với con người và đất nước Việt Nam, nhà văn Lê Lựu bày tỏ: Sự bền bỉ của WJC, trong việc hàng năm vẫn tổ chức các cuộc hội thảo về văn học, văn hóa giữa các nhà văn, nhà thơ, các nhà làm văn hóa của hai nước đã giúp phần nào hóa giải những hận thù giữa hai dân tộc tiến tới một tương lai tốt đẹp.
Một việc làm của WJC khiến tôi rất xúc động là mặc dù văn học Việt Nam ở Mỹ được dịch rất ít nhưng bù lại WJC đã rất nỗ lực trong công tác tuyên truyền, quảng bá các tác phẩm văn học (dù ít ỏi) của Việt Nam vào các trường ĐH ở Mỹ. Tôi cho WJC đang tiến hành “khai thác tâm hồn con người Việt Nam sau chiến tranh” và văn học chính là cái cớ để họ từng ngày nỗ lực thực hiện mục đích cao cả ấy”!
“Tôi tin chắc rồi đây, văn chương VN sẽ xuất hiện ngày càng nhiều với độc giả Mỹ thông qua những bản dịch và sự quảng bá nhiệt tình của WJC. Tôi hy vọng sẽ được nhìn thấy ảnh hưởng của những tác phẩm đó với công chúng Mỹ về Việt Nam qua góc nhìn của người Việt. Qua đó, họ có thể mở rộng góc nhìn văn hóa của mình bằng cách học về một đất nước xa xôi mà từ trước cho đến nay và sau này nữa đã được gắn kết với nhau càng trở nên vững chắc” - nhà văn Lê Lựu khẳng định.
________________________________________________
Thứ Hai, 12 tháng 4, 2010
Nhà văn Lê Lựu: “Việc gì phải giấu, cái gì thiên hạ chả biết”
Trần Mỹ Hiền
"Một ngày tôi cứ vã 10 vốc thuốc như thế này, với lại hai lần tiêm nữa. Đã từ 2 năm nay rồi, cứ mỗi lần vào viện lại một lần yếu đi, khi ra viện rồi tập mãi mà sức khỏe cũng chả hồi lại được(...) Người mình cứ như cây khô đã kiệt nước rồi. Nhưng cũng phải ra được quyển sách thì mới thấy đời nó vui, chứ không thể đau ốm mà nằm gặm nhấm quá khứ được..." - nhà văn Lê Lựu tâm sự.
Có lẽ cả đời tôi sẽ bị ám ảnh bởi buổi chiều mưa phùn hôm đó tôi gặp ông - một nhà văn tên tuổi, danh tiếng cứ khóc ròng từ lúc gặp cho đến khi tôi về. Nói chuyện gì ông cũng khóc, nhắc đến người thầy - nhà văn Nguyễn Khải giờ đã xa lìa trần thế, hai hàng nước mắt ông ứa ra.
Nói chuyện ông làm Giám đốc Trung tâm Văn hóa Doanh nhân mới hiểu hết "nhân tình thế thái" ở đời, mới thấy cái sự lọc lừa bon chen ngoài xã hội khủng khiếp đến nhường nào, ông khóc vì không thể tưởng tượng ra được con người ta lại cư xử với nhau tàn tệ đến thế. Nhắc chuyện gia đình vợ con giờ như "dây đứt lìa đàn", ông lại càng khóc.
Ôi! Trái tim nhỏ bé của một nhà văn đa cảm, nước mắt của ông còn nhiều hơn cả nước mưa. Cuộc đời của ông còn buồn hơn bầu trời đen, xám xịt ở ngoài kia...
Ông nằm ọp ẹp, ốm o trên cái giường nhỏ, chân co, chân duỗi, quần vắn lên đến tận đầu gối. Mái đầu bù xù của ông gác lên hai cái gối cũ, cuối giường, cô cháu gái đang xoa bóp chân cho ông. Ông đưa mắt nhìn tôi, thều thào: "Cứ thế này ta trò chuyện nhé...". Nhưng được một lúc ông lại bảo tôi đỡ ông ngồi dậy. Câu chuyện đang chuẩn bị bắt đầu thì cô cháu gái giục cuống lên đã đến giờ ông uống thuốc. Trời ạ! Một vốc thuốc dễ đến 20 viên con nhộng ông bỏ hết một lần vào trong miệng, hớp một hớp nước là xong bằng đấy thuốc trôi tuột xuống mà chả biết thuốc đi về đâu nữa. Đã lâu rồi không gặp, ai ngờ ông lại đau ốm đến thế này...
Nhà văn Lê Lựu: Một ngày tôi cứ vã 10 vốc thuốc như thế này, với lại hai lần tiêm nữa. Đã từ 2 năm nay rồi, cứ mỗi lần vào viện lại một lần yếu đi, khi ra viện rồi tập mãi mà sức khỏe cũng chả hồi lại được. Tôi nhiều bệnh quá, nhũn não, tiểu đường, gút, tiền liệt tuyến, nhồi máu cơ tim, phổi, thận, gan, tụy... đủ hết, cứ động đến chỗ nào thì có bệnh ở chỗ đó. Người mình cứ như cây khô đã kiệt nước rồi. Nhưng cũng phải ra được quyển sách thì mới thấy đời nó vui, chứ không thể đau ốm mà nằm gặm nhấm quá khứ được... Nhà văn cứ như con trâu cày. Cả cuốn tiểu thuyết hay giống cuốn sách nó cứ như cánh đồng mênh mông không biết đâu là chân trời thì anh cày bao giờ cho hết. Cái anh nhà văn như con trâu kéo cày ấy, nên vất vả lắm.
PV: Ông ốm thế này thì làm sao lại vừa ra mắt tiểu thuyết "Thời loạn" đầu năm nay được nhỉ?!...
Nhà văn Lê Lựu: Tôi nằm trên giường bệnh trong bệnh viện đọc cho con cháu gái ở trung tâm này đánh máy thôi.
PV: Những năm gần đây ốm đau triền miên như vậy ông có cái nhìn bi quan về cuộc sống không?
Nhà văn Lê Lựu: Không đâu! Nhờ giời, tôi sống đến bây giờ đã là lãi rồi. Bao nhiêu người tài giỏi quanh mình như nhà văn Nguyễn Minh Châu, nhà văn Tào Mạt, các anh đi xa cả rồi, đi từ lâu rồi, mình sống mãi có làm được gì đâu. Ngay kể cả đồng đội, những người cùng trang lứa ở chiến trường bây giờ đã chết vợi cả rồi. Nếu nhìn mình, phải nhìn sang ngang so với đồng đội, bạn bè đồng nghiệp thì thấy mình sống vô tích sự, sống thừa nhiều quá, mấy năm gần đây có viết được gì đâu. Viết được mỗi "Thời loạn" thôi. Mấy quyển sau này nữa, có những quyển chưa in được. Bây giờ có viết gì cũng không hơn ngày xưa nữa. Về già thì sâu hơn nhưng mà đâu còn sức nữa.
Ngày xưa quyển nào tôi viết thì chỉ trong vòng hai, ba tháng là xong vì mấy tháng trời đó thức suốt ngày đêm nghĩ cho tới cùng. Nhiều khi tôi ngồi từ 6 giờ sáng hôm nay đến 6 giờ sáng ngày mai chỉ để tìm ra một chữ. Tại tôi dốt chứ bây giờ có cái máy tìm hộ. Năm 1988, không dùng chữ "bâng khuâng", chữ cũ rồi, gõ lên máy tính có hàng trăm chữ tương đương chọn chữ nào dùng thì dùng. Nhưng bấy giờ mình thộn, mình ngu có máy cũng không biết dùng thì mình dùng cái đầu cứ lần mò tìm chữ nào mình thấy ưng ý nhất...
PV: Sao cuốn tiểu thuyết ông lại lấy tên là "Thời loạn"?
Nhà văn Lê Lựu: Chiến tranh làm cho cuộc sống khổ cực, nhưng lòng người thanh thản vô tư lắm, đi chiến trường hy sinh mà lòng vẫn thanh thản. Bây giờ thời bình không có tiếng bom đạn nhưng ở trong lòng người loạn rồi, không có cái gì ổn định cả. Tâm con người ta nó cứ lộn nhào hết cả, không biết thế nào là phải, thế nào là trái. Tôi không hiểu sao con người bây giờ không tốt với nhau. Những năm trước khổ sở nhưng không thấy hết mặt trái của cơ chế thị trường. Tình cảm loạn, luật lệ lỏng, đối xử với nhau cũng loạn, có đời nào bố con chỉ vì cái chỗ ở mà đưa nhau đi kiện, nhìn nhau thấy tức rồi thì giết nhau. Đấy nó loạn ở chỗ đấy... Tôi cứ ngồi nghĩ vẩn vơ mà buồn, con người ta sống với nhau lại tàn ác thế nhỉ. Thế nhưng người hay buồn như thế lại thành người dở hơi. Cuộc sống thì cứ chảy đi...
PV: Trong tiểu thuyết của ông, đàn bà và phụ nữ hiện ra rất rõ nét. Phải hiểu về phụ nữ lắm thì ông mới có những trang viết về phái đẹp như thế, giao tiếp ngoài cuộc sống ông có thể đọc vị được họ rất nhanh không?
Nhà văn Lê Lựu: Thầy tôi là nhà văn Nguyễn Khải (khóc) ông ấy chết rồi. Ông ấy bảo "Anh nhà văn gặp nhân vật trong vòng 10 phút mà anh không phát hiện tính cách nhân vật thì thôi anh không đi viết văn nữa". Một con người có hàng chục tính cách. Có người chịu khó chăm chỉ, ki cóp rồi cũng có lúc chơi bời phóng túng, tử tế đấy nhưng lại cũng có lúc đểu cáng nhưng tính cách nào là tính cách chủ lực, thì phải phát hiện.
Có những cái phát hiện được, có những cái mượn kinh nghiệm của người khác. Không gặp được nhưng chỉ nghe tả thôi, thì tôi theo câu của các cụ. Thế này nhé, "Những đồ ti hí mắt lươn. Trai thì gian trá, gái luôn gạt người". Hoặc “Gò má cao thì sát chồng”. Còn người “mắt trắng dã, môi thâm sì” thì sống vô tình bạc nghĩa, cứ dựa trên cơ sở ấy mà tôi bịa ra. Bịa mà bản thân người ta cũng thấy thật, người ta không biết được người ta làm cái việc đó lúc nào...
PV: Khi về già, con người ta hay hồi tưởng lại quá khứ, nhớ lại kỷ niệm buồn và đẹp cứ ùa về và mình nhìn càng rõ rệt hơn...
Nhà văn Lê Lựu: Chuyện đấy thường xảy ra với người nhàn rỗi, ngồi một mình âm thầm nhớ quá khứ. Chứ tôi bận công, bận việc, già thì già nhưng vẫn cứ phải chạy theo cái nhịp sống này còn thì giờ đâu mà nhớ nữa. Bận trăm thứ công việc ở trung tâm này, vì đã đẻ nó ra thì phải nuôi. Trước có năm chục người, giờ tôi giảm chỉ còn trên dưới chục người. Nhưng chạy làm sao có lương cho người ta ăn, có điện cho người ta thắp, có máy cho người ta làm việc. Rồi trung tâm còn có mấy trăm hội viên... Hồi trước khỏe tôi đi giao dịch, gặp gỡ người ta rồi thì làm được việc này việc khác. Doanh nghiệp họ bỏ ra vài chục triệu góp với mình để làm, bây giờ cứ ngồi nhà thế này gọi điện vẫn cứ túc tắc đấy nhưng mà khó hơn...
PV: Người ta bảo nghiệp viết văn nó vận vào đời. Cuộc sống gia đình đau đời trên từng trang viết trong cuốn tiểu thuyết có vận vào đời ông không?
Nhà văn Lê Lựu (khóc nức nở): Tôi bị cái đấy nó vận vào người. Chính là "Sóng ở đáy sông". Ông Đại chỉ yêu các con bà cả thôi, ghét các con bà hai, thế đến cuối cùng chết, ốm đau chỉ có con bà hai. Còn con bà cả đi hết sang Mỹ. Cái thằng Núi, con bà hai ông tẩy chay nhất cuối cùng nó lại nuôi ông ấy chứ. Ông ấy chết làm ma thì nó đứng ra chống gậy.
Tôi bị vận vào bà ở quê đấy, năm 10 tuổi người bé bằng cái kẹo tôi đã lấy vợ rồi. Đến tuổi đi bộ đội, Chi bộ Đảng bảo về yêu vợ mới kết nạp Đảng thế là về có được đứa con, xong tôi bỏ bê không nuôi nó. Còn bà trên thành phố này thì được hai đứa. Một thằng cu, một con bé. Tôi yêu thương chạy vạy cho con học khối D, không tính gì ốm đau, cứ mỗi đứa là 9 thầy dạy ngoài. Mà ngày xưa mỗi buổi dạy 1 đến 2 tiếng là hai chục nghìn. Hai chục nghìn ngày đấy bằng hai trăm nghìn bây giờ. Và con nó thi đỗ.
Cái con bé lớn bây giờ ra đi làm lương 30 triệu một tháng. Đến lúc tôi ốm đau nằm bệnh viện cái con bé Lượng mình bỏ ở quê nó đến chăm lo. Tôi thương nó lắm, hằng ngày làm việc xong tối nó đi 30 cây số lên chăm bố xong, sáng sớm hôm sau nó lại về. Suốt một tháng giời đi đi lại lại chăm bố trong viện. Còn mấy đứa con bà hai đến thì chỉ bàn bán nhà.
PV: Những gì trước đây ông tâm sự trên báo, sự thẳng thắn đến độ ngờ nghệch, sự cả tin và cả nỗi cô đơn buồn tủi làm độc giả rất thương cảm. Chắc bản thân ông cũng không muốn thế đâu vì nhà văn thường khí khái lắm?!...
Nhà văn Lê Lựu: Tôi cũng không muốn cứ đi sống bằng lòng thương hại, đến lúc hết lòng thương hại thì chết à, phải sống bằng cái mình có và cái mình phấn đấu. Thế cho nên rất cám ơn mọi người và độc giả. Con người ta có thế nào thì bộc lộ ra như thế không che giấu được.
Có người chê tôi tại sao lại đi nói chuyện nhà ra. Tôi bảo, việc gì phải giấu chứ, cái gì rồi thì thiên hạ người ta chả biết. Tôi và vợ tôi xin ly dị nhau, trước sau gì người ta cũng biết. Con tôi đứa nào như thế nào rồi người ta cũng biết chứ. Tôi chỉ buồn nỗi mình chỉ dồn hết tình cảm vào cho thằng con và nó đốt cháy hy vọng của mình. Tôi xin cho nó việc viết báo. Nó cứ làm một thời gian lại bỏ. Bỏ cả đến chục tòa soạn báo rồi, bây giờ vẫn lông bông, chả có nghề nghiệp gì cả, vẫn ăn tục nói phét.
Bao nhiêu tính xấu nhất của tôi nó nhận hết. Tính hay tán gẫu nó nhận. Cái mà tôi làm được, viết văn, thì nó không nhận. Ba tháng giời tôi không ngủ thức thâu đêm suốt sáng làm việc thì ba tháng giời nó không ngủ để đi uống rượu đến nỗi ngã xe máy, vỡ đầu, đổ cả “chậu máu” thế mà vẫn không chừa. Tôi thất vọng về những cái đó.
PV: Bây giờ ông có ao ước điều gì không?
Nhà văn Lê Lựu: Suốt đời tôi ao ước thèm một gia đình êm ấm. Mà gia đình tôi ngay cả lúc hai người yêu thương nhau nhất tôi lại bỏ nhà sang cơ quan để ngủ. Nhà và cơ quan cùng phố Lý Nam Đế, nhà số 8 còn cơ quan số 4, đi bộ mấy bước chân. Suốt mấy chục năm trời đều thế cả!
PV: Tại sao lại thế?
Nhà văn Lê Lựu: Tại vì sống không hợp nhau, cãi nhau như mổ bò suốt ngày. Cứ bàn đến công việc gì là cãi nhau, chỉ được câu trước, câu sau là cãi nhau. Bàn đến nấu ăn cũng cãi nhau. Bàn đến đi chợ cũng cãi nhau. Bàn đến mua cái gì cũng cãi nhau. Dạy con cãi nhau. Cãi nhau suốt ngày nên tôi bảo, thôi sang cơ quan nằm.
PV: Ông là nhà văn có tiếng, đa tài đa nghệ, nên đàn bà con gái theo cũng là lẽ đương nhiên. Có khi nào ông ở riêng như thế để "muốn làm gì thì làm" không?
Nhà văn Lê Lựu: Làm gì có chuyện đó. Tôi sức khỏe yếu lắm, bạn bè ai cũng biết. Cứ hỏi Chu Lai, Đỗ Chu... Có khi do tôi yếu quá nên vợ cũng vì thế mà sinh chuyện. Thật ra, tôi nằm ở cơ quan có làm gì nhăng nhố, bố lếu bố láo thì đến ba chục người giám sát chứ ở nhà chỉ có 3 người thôi. Tôi mấy chục năm như thế chứ không có gì lăng nhăng...
PV: Cuộc sống như thế sao ông không ly hôn luôn đi cho rồi, để đến mãi tận bây giờ cho nó rích rắc ra. Mà ông đã ly hôn chưa hay mới chỉ là nghe người ta đồn thổi thế thôi?
Nhà văn Lê Lựu: Cách đây đã lâu lắm, hàng chục năm trước, vợ chồng tôi ra tòa một lần rồi, đã chia con cái rồi. Thằng cu Chiến về ở với tôi, còn con bé lớn ở với mẹ nó. Thằng cu ở với tôi được 3 năm thì vào một đêm khoảng 3 giờ sáng tôi đang ngồi viết, nó đang ngủ vục dậy khóc thét lên bảo: "Bố ơi bố, con lạy bố, bố cho con về với mẹ con". Tôi sờ vào người nó nóng như hòn than, sốt đến 410, tôi lai con đi viện. Nuôi con trong viện, bà ấy cũng đến chăm con, tôi cũng đến đấy chăm. Hồi bé nó ngoan lắm, khôn lắm, sau một tháng trời nằm viện khỏi ốm, nó bảo: "Bố ơi! Bố về ăn cơm với mẹ con con". Thế là lại đi về ở với nhau. Độ vài năm không chịu được tôi lại đi.
Chính cái hôm mới đây, hồi tháng 12 vừa rồi, tôi đang ở trong viện, bà ấy vào đưa giấy ly hôn viết sẵn cho tôi ký. Không biết bà ấy viết để làm gì, tôi đã ký vào rồi. Nhưng 3, 4 tháng nay chả thấy tòa gọi gì cả. Cái đơn tôi ký bà ấy để đâu hay bà ấy giữ lấy để làm cái gì ấy. Có lẽ cái đơn ấy bà có cái cớ để khi mình ốm đau bà ấy không chăm nom. Mình có chết bà ấy không ma chay gì cả, coi như là đã ly dị rồi. Cách đây 1 tháng chính tôi lại làm đơn mang ra tòa...
PV: Ông làm thế để làm gì khi năm nay ông đã 69 tuổi?
Nhà văn Lê Lựu: Làm thế để cho nó giải phóng tư tưởng, khỏi mang tiếng là có vợ con mà ốm đau không có ai chăm nom, săn sóc... Sau này sẽ cậy nhờ bệnh viện và các cháu ở trong trung tâm đây...
Nói rồi ông lại ôm mặt khóc nức nở, tôi chả biết nói gì cứ luống ca luống cuống... Đời người buồn thế đấy!
ANTG 948
______________________________________________
"Một ngày tôi cứ vã 10 vốc thuốc như thế này, với lại hai lần tiêm nữa. Đã từ 2 năm nay rồi, cứ mỗi lần vào viện lại một lần yếu đi, khi ra viện rồi tập mãi mà sức khỏe cũng chả hồi lại được(...) Người mình cứ như cây khô đã kiệt nước rồi. Nhưng cũng phải ra được quyển sách thì mới thấy đời nó vui, chứ không thể đau ốm mà nằm gặm nhấm quá khứ được..." - nhà văn Lê Lựu tâm sự.
Có lẽ cả đời tôi sẽ bị ám ảnh bởi buổi chiều mưa phùn hôm đó tôi gặp ông - một nhà văn tên tuổi, danh tiếng cứ khóc ròng từ lúc gặp cho đến khi tôi về. Nói chuyện gì ông cũng khóc, nhắc đến người thầy - nhà văn Nguyễn Khải giờ đã xa lìa trần thế, hai hàng nước mắt ông ứa ra.
Nói chuyện ông làm Giám đốc Trung tâm Văn hóa Doanh nhân mới hiểu hết "nhân tình thế thái" ở đời, mới thấy cái sự lọc lừa bon chen ngoài xã hội khủng khiếp đến nhường nào, ông khóc vì không thể tưởng tượng ra được con người ta lại cư xử với nhau tàn tệ đến thế. Nhắc chuyện gia đình vợ con giờ như "dây đứt lìa đàn", ông lại càng khóc.
Ôi! Trái tim nhỏ bé của một nhà văn đa cảm, nước mắt của ông còn nhiều hơn cả nước mưa. Cuộc đời của ông còn buồn hơn bầu trời đen, xám xịt ở ngoài kia...
Ông nằm ọp ẹp, ốm o trên cái giường nhỏ, chân co, chân duỗi, quần vắn lên đến tận đầu gối. Mái đầu bù xù của ông gác lên hai cái gối cũ, cuối giường, cô cháu gái đang xoa bóp chân cho ông. Ông đưa mắt nhìn tôi, thều thào: "Cứ thế này ta trò chuyện nhé...". Nhưng được một lúc ông lại bảo tôi đỡ ông ngồi dậy. Câu chuyện đang chuẩn bị bắt đầu thì cô cháu gái giục cuống lên đã đến giờ ông uống thuốc. Trời ạ! Một vốc thuốc dễ đến 20 viên con nhộng ông bỏ hết một lần vào trong miệng, hớp một hớp nước là xong bằng đấy thuốc trôi tuột xuống mà chả biết thuốc đi về đâu nữa. Đã lâu rồi không gặp, ai ngờ ông lại đau ốm đến thế này...
Nhà văn Lê Lựu: Một ngày tôi cứ vã 10 vốc thuốc như thế này, với lại hai lần tiêm nữa. Đã từ 2 năm nay rồi, cứ mỗi lần vào viện lại một lần yếu đi, khi ra viện rồi tập mãi mà sức khỏe cũng chả hồi lại được. Tôi nhiều bệnh quá, nhũn não, tiểu đường, gút, tiền liệt tuyến, nhồi máu cơ tim, phổi, thận, gan, tụy... đủ hết, cứ động đến chỗ nào thì có bệnh ở chỗ đó. Người mình cứ như cây khô đã kiệt nước rồi. Nhưng cũng phải ra được quyển sách thì mới thấy đời nó vui, chứ không thể đau ốm mà nằm gặm nhấm quá khứ được... Nhà văn cứ như con trâu cày. Cả cuốn tiểu thuyết hay giống cuốn sách nó cứ như cánh đồng mênh mông không biết đâu là chân trời thì anh cày bao giờ cho hết. Cái anh nhà văn như con trâu kéo cày ấy, nên vất vả lắm.
PV: Ông ốm thế này thì làm sao lại vừa ra mắt tiểu thuyết "Thời loạn" đầu năm nay được nhỉ?!...
Nhà văn Lê Lựu: Tôi nằm trên giường bệnh trong bệnh viện đọc cho con cháu gái ở trung tâm này đánh máy thôi.
PV: Những năm gần đây ốm đau triền miên như vậy ông có cái nhìn bi quan về cuộc sống không?
Nhà văn Lê Lựu: Không đâu! Nhờ giời, tôi sống đến bây giờ đã là lãi rồi. Bao nhiêu người tài giỏi quanh mình như nhà văn Nguyễn Minh Châu, nhà văn Tào Mạt, các anh đi xa cả rồi, đi từ lâu rồi, mình sống mãi có làm được gì đâu. Ngay kể cả đồng đội, những người cùng trang lứa ở chiến trường bây giờ đã chết vợi cả rồi. Nếu nhìn mình, phải nhìn sang ngang so với đồng đội, bạn bè đồng nghiệp thì thấy mình sống vô tích sự, sống thừa nhiều quá, mấy năm gần đây có viết được gì đâu. Viết được mỗi "Thời loạn" thôi. Mấy quyển sau này nữa, có những quyển chưa in được. Bây giờ có viết gì cũng không hơn ngày xưa nữa. Về già thì sâu hơn nhưng mà đâu còn sức nữa.
Ngày xưa quyển nào tôi viết thì chỉ trong vòng hai, ba tháng là xong vì mấy tháng trời đó thức suốt ngày đêm nghĩ cho tới cùng. Nhiều khi tôi ngồi từ 6 giờ sáng hôm nay đến 6 giờ sáng ngày mai chỉ để tìm ra một chữ. Tại tôi dốt chứ bây giờ có cái máy tìm hộ. Năm 1988, không dùng chữ "bâng khuâng", chữ cũ rồi, gõ lên máy tính có hàng trăm chữ tương đương chọn chữ nào dùng thì dùng. Nhưng bấy giờ mình thộn, mình ngu có máy cũng không biết dùng thì mình dùng cái đầu cứ lần mò tìm chữ nào mình thấy ưng ý nhất...
PV: Sao cuốn tiểu thuyết ông lại lấy tên là "Thời loạn"?
Nhà văn Lê Lựu: Chiến tranh làm cho cuộc sống khổ cực, nhưng lòng người thanh thản vô tư lắm, đi chiến trường hy sinh mà lòng vẫn thanh thản. Bây giờ thời bình không có tiếng bom đạn nhưng ở trong lòng người loạn rồi, không có cái gì ổn định cả. Tâm con người ta nó cứ lộn nhào hết cả, không biết thế nào là phải, thế nào là trái. Tôi không hiểu sao con người bây giờ không tốt với nhau. Những năm trước khổ sở nhưng không thấy hết mặt trái của cơ chế thị trường. Tình cảm loạn, luật lệ lỏng, đối xử với nhau cũng loạn, có đời nào bố con chỉ vì cái chỗ ở mà đưa nhau đi kiện, nhìn nhau thấy tức rồi thì giết nhau. Đấy nó loạn ở chỗ đấy... Tôi cứ ngồi nghĩ vẩn vơ mà buồn, con người ta sống với nhau lại tàn ác thế nhỉ. Thế nhưng người hay buồn như thế lại thành người dở hơi. Cuộc sống thì cứ chảy đi...
PV: Trong tiểu thuyết của ông, đàn bà và phụ nữ hiện ra rất rõ nét. Phải hiểu về phụ nữ lắm thì ông mới có những trang viết về phái đẹp như thế, giao tiếp ngoài cuộc sống ông có thể đọc vị được họ rất nhanh không?
Nhà văn Lê Lựu: Thầy tôi là nhà văn Nguyễn Khải (khóc) ông ấy chết rồi. Ông ấy bảo "Anh nhà văn gặp nhân vật trong vòng 10 phút mà anh không phát hiện tính cách nhân vật thì thôi anh không đi viết văn nữa". Một con người có hàng chục tính cách. Có người chịu khó chăm chỉ, ki cóp rồi cũng có lúc chơi bời phóng túng, tử tế đấy nhưng lại cũng có lúc đểu cáng nhưng tính cách nào là tính cách chủ lực, thì phải phát hiện.
Có những cái phát hiện được, có những cái mượn kinh nghiệm của người khác. Không gặp được nhưng chỉ nghe tả thôi, thì tôi theo câu của các cụ. Thế này nhé, "Những đồ ti hí mắt lươn. Trai thì gian trá, gái luôn gạt người". Hoặc “Gò má cao thì sát chồng”. Còn người “mắt trắng dã, môi thâm sì” thì sống vô tình bạc nghĩa, cứ dựa trên cơ sở ấy mà tôi bịa ra. Bịa mà bản thân người ta cũng thấy thật, người ta không biết được người ta làm cái việc đó lúc nào...
PV: Khi về già, con người ta hay hồi tưởng lại quá khứ, nhớ lại kỷ niệm buồn và đẹp cứ ùa về và mình nhìn càng rõ rệt hơn...
Nhà văn Lê Lựu: Chuyện đấy thường xảy ra với người nhàn rỗi, ngồi một mình âm thầm nhớ quá khứ. Chứ tôi bận công, bận việc, già thì già nhưng vẫn cứ phải chạy theo cái nhịp sống này còn thì giờ đâu mà nhớ nữa. Bận trăm thứ công việc ở trung tâm này, vì đã đẻ nó ra thì phải nuôi. Trước có năm chục người, giờ tôi giảm chỉ còn trên dưới chục người. Nhưng chạy làm sao có lương cho người ta ăn, có điện cho người ta thắp, có máy cho người ta làm việc. Rồi trung tâm còn có mấy trăm hội viên... Hồi trước khỏe tôi đi giao dịch, gặp gỡ người ta rồi thì làm được việc này việc khác. Doanh nghiệp họ bỏ ra vài chục triệu góp với mình để làm, bây giờ cứ ngồi nhà thế này gọi điện vẫn cứ túc tắc đấy nhưng mà khó hơn...
PV: Người ta bảo nghiệp viết văn nó vận vào đời. Cuộc sống gia đình đau đời trên từng trang viết trong cuốn tiểu thuyết có vận vào đời ông không?
Nhà văn Lê Lựu (khóc nức nở): Tôi bị cái đấy nó vận vào người. Chính là "Sóng ở đáy sông". Ông Đại chỉ yêu các con bà cả thôi, ghét các con bà hai, thế đến cuối cùng chết, ốm đau chỉ có con bà hai. Còn con bà cả đi hết sang Mỹ. Cái thằng Núi, con bà hai ông tẩy chay nhất cuối cùng nó lại nuôi ông ấy chứ. Ông ấy chết làm ma thì nó đứng ra chống gậy.
Tôi bị vận vào bà ở quê đấy, năm 10 tuổi người bé bằng cái kẹo tôi đã lấy vợ rồi. Đến tuổi đi bộ đội, Chi bộ Đảng bảo về yêu vợ mới kết nạp Đảng thế là về có được đứa con, xong tôi bỏ bê không nuôi nó. Còn bà trên thành phố này thì được hai đứa. Một thằng cu, một con bé. Tôi yêu thương chạy vạy cho con học khối D, không tính gì ốm đau, cứ mỗi đứa là 9 thầy dạy ngoài. Mà ngày xưa mỗi buổi dạy 1 đến 2 tiếng là hai chục nghìn. Hai chục nghìn ngày đấy bằng hai trăm nghìn bây giờ. Và con nó thi đỗ.
Cái con bé lớn bây giờ ra đi làm lương 30 triệu một tháng. Đến lúc tôi ốm đau nằm bệnh viện cái con bé Lượng mình bỏ ở quê nó đến chăm lo. Tôi thương nó lắm, hằng ngày làm việc xong tối nó đi 30 cây số lên chăm bố xong, sáng sớm hôm sau nó lại về. Suốt một tháng giời đi đi lại lại chăm bố trong viện. Còn mấy đứa con bà hai đến thì chỉ bàn bán nhà.
PV: Những gì trước đây ông tâm sự trên báo, sự thẳng thắn đến độ ngờ nghệch, sự cả tin và cả nỗi cô đơn buồn tủi làm độc giả rất thương cảm. Chắc bản thân ông cũng không muốn thế đâu vì nhà văn thường khí khái lắm?!...
Nhà văn Lê Lựu: Tôi cũng không muốn cứ đi sống bằng lòng thương hại, đến lúc hết lòng thương hại thì chết à, phải sống bằng cái mình có và cái mình phấn đấu. Thế cho nên rất cám ơn mọi người và độc giả. Con người ta có thế nào thì bộc lộ ra như thế không che giấu được.
Có người chê tôi tại sao lại đi nói chuyện nhà ra. Tôi bảo, việc gì phải giấu chứ, cái gì rồi thì thiên hạ người ta chả biết. Tôi và vợ tôi xin ly dị nhau, trước sau gì người ta cũng biết. Con tôi đứa nào như thế nào rồi người ta cũng biết chứ. Tôi chỉ buồn nỗi mình chỉ dồn hết tình cảm vào cho thằng con và nó đốt cháy hy vọng của mình. Tôi xin cho nó việc viết báo. Nó cứ làm một thời gian lại bỏ. Bỏ cả đến chục tòa soạn báo rồi, bây giờ vẫn lông bông, chả có nghề nghiệp gì cả, vẫn ăn tục nói phét.
Bao nhiêu tính xấu nhất của tôi nó nhận hết. Tính hay tán gẫu nó nhận. Cái mà tôi làm được, viết văn, thì nó không nhận. Ba tháng giời tôi không ngủ thức thâu đêm suốt sáng làm việc thì ba tháng giời nó không ngủ để đi uống rượu đến nỗi ngã xe máy, vỡ đầu, đổ cả “chậu máu” thế mà vẫn không chừa. Tôi thất vọng về những cái đó.
PV: Bây giờ ông có ao ước điều gì không?
Nhà văn Lê Lựu: Suốt đời tôi ao ước thèm một gia đình êm ấm. Mà gia đình tôi ngay cả lúc hai người yêu thương nhau nhất tôi lại bỏ nhà sang cơ quan để ngủ. Nhà và cơ quan cùng phố Lý Nam Đế, nhà số 8 còn cơ quan số 4, đi bộ mấy bước chân. Suốt mấy chục năm trời đều thế cả!
PV: Tại sao lại thế?
Nhà văn Lê Lựu: Tại vì sống không hợp nhau, cãi nhau như mổ bò suốt ngày. Cứ bàn đến công việc gì là cãi nhau, chỉ được câu trước, câu sau là cãi nhau. Bàn đến nấu ăn cũng cãi nhau. Bàn đến đi chợ cũng cãi nhau. Bàn đến mua cái gì cũng cãi nhau. Dạy con cãi nhau. Cãi nhau suốt ngày nên tôi bảo, thôi sang cơ quan nằm.
PV: Ông là nhà văn có tiếng, đa tài đa nghệ, nên đàn bà con gái theo cũng là lẽ đương nhiên. Có khi nào ông ở riêng như thế để "muốn làm gì thì làm" không?
Nhà văn Lê Lựu: Làm gì có chuyện đó. Tôi sức khỏe yếu lắm, bạn bè ai cũng biết. Cứ hỏi Chu Lai, Đỗ Chu... Có khi do tôi yếu quá nên vợ cũng vì thế mà sinh chuyện. Thật ra, tôi nằm ở cơ quan có làm gì nhăng nhố, bố lếu bố láo thì đến ba chục người giám sát chứ ở nhà chỉ có 3 người thôi. Tôi mấy chục năm như thế chứ không có gì lăng nhăng...
PV: Cuộc sống như thế sao ông không ly hôn luôn đi cho rồi, để đến mãi tận bây giờ cho nó rích rắc ra. Mà ông đã ly hôn chưa hay mới chỉ là nghe người ta đồn thổi thế thôi?
Nhà văn Lê Lựu: Cách đây đã lâu lắm, hàng chục năm trước, vợ chồng tôi ra tòa một lần rồi, đã chia con cái rồi. Thằng cu Chiến về ở với tôi, còn con bé lớn ở với mẹ nó. Thằng cu ở với tôi được 3 năm thì vào một đêm khoảng 3 giờ sáng tôi đang ngồi viết, nó đang ngủ vục dậy khóc thét lên bảo: "Bố ơi bố, con lạy bố, bố cho con về với mẹ con". Tôi sờ vào người nó nóng như hòn than, sốt đến 410, tôi lai con đi viện. Nuôi con trong viện, bà ấy cũng đến chăm con, tôi cũng đến đấy chăm. Hồi bé nó ngoan lắm, khôn lắm, sau một tháng trời nằm viện khỏi ốm, nó bảo: "Bố ơi! Bố về ăn cơm với mẹ con con". Thế là lại đi về ở với nhau. Độ vài năm không chịu được tôi lại đi.
Chính cái hôm mới đây, hồi tháng 12 vừa rồi, tôi đang ở trong viện, bà ấy vào đưa giấy ly hôn viết sẵn cho tôi ký. Không biết bà ấy viết để làm gì, tôi đã ký vào rồi. Nhưng 3, 4 tháng nay chả thấy tòa gọi gì cả. Cái đơn tôi ký bà ấy để đâu hay bà ấy giữ lấy để làm cái gì ấy. Có lẽ cái đơn ấy bà có cái cớ để khi mình ốm đau bà ấy không chăm nom. Mình có chết bà ấy không ma chay gì cả, coi như là đã ly dị rồi. Cách đây 1 tháng chính tôi lại làm đơn mang ra tòa...
PV: Ông làm thế để làm gì khi năm nay ông đã 69 tuổi?
Nhà văn Lê Lựu: Làm thế để cho nó giải phóng tư tưởng, khỏi mang tiếng là có vợ con mà ốm đau không có ai chăm nom, săn sóc... Sau này sẽ cậy nhờ bệnh viện và các cháu ở trong trung tâm đây...
Nói rồi ông lại ôm mặt khóc nức nở, tôi chả biết nói gì cứ luống ca luống cuống... Đời người buồn thế đấy!
ANTG 948
______________________________________________
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)