Tôi phát biểu về Hội Nhà văn hoàn toàn vô tư đấy!

Phan Thị Thanh Nhàn

- Đọc trên báo VietNamNet, thấy bài trả lời phỏng vấn của nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ rất hay, chỉ tội cái ảnh trông hơi…hình sự. Tôi bỗng muốn…hình sự thêm cho không khí Đại hội nhà văn sôi nổi trước giờ G.

Rất may là tôi đã kịp thời rút lui, đúng lúc được đại hội khối nhà văn Hà Nội đề cử là 1 trong 3 người sẽ vào danh sách bầu cử BCH tại đại hội Hội nhà văn Việt Nam, nên tôi phát biểu, không e là sẽ có người cho rằng cá nhân chủ nghĩa, mà hoàn toàn vô tư!

Khóa trước, theo tôi biết, hầu như BCH chỉ có nhà thơ Hữu Thỉnh là làm việc trực tiếp ở Hội, tức là anh lo hết mọi việc, nào đối nội đối ngoại, nào là gặp gỡ và giải trình với cấp trên, nào là nhận và giải quyết đơn từ kiện cáo, rồi tổ chức hội thảo, xin tiền trợ cấp sáng tác cho các nhà văn, thăm hỏi ốm đau, dự tang lễ và viết điếu văn cho các nhà văn, nhà thơ cao tuổi, đi nước ngoài và các vùng miền trong nước để dự các cuộc gặp gỡ, hội thảo, trao đổi văn chương… Tất nhiên là có việc, có lúc các vị trong BCH cùng làm với anh, nhưng nghe nói, cũng có lúc, nội bộ cái ban này vô cùng lủng củng, vì… trên bảo dưới không nghe!

Cho nên, gần đến đại hội, vẫn như các lần trước, vấn đề nhân sự từ Nam đến Bắc, cứ gọi là vô cùng căng thẳng và hào hứng!

Tôi thấy, trong BCH khóa tới, nên có đủ 15 người. Chúng ta đã từng có BCH tới hơn 40 người có sao đâu? Tôi đồng ý là trước hết, đó phải là các vị tên tuổi trong làng văn, chứ không phải như một bạn đã viết, là trong chủ tịch đoàn của một đại hội cơ sở, bạn không biết ai ngoài một nhà thơ và một… nhà hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh! Mới ở khối cơ sở đã thế rồi, vậy BCH trung ương Hội thì sao? Nhìn lại hoạt động của Hội 5 năm qua, tôi thấy có những tồn tại khó chấp nhận...

Đúng là trong việc kết nạp hội viên mới, có thể anh Thỉnh không biết hết, có các “nhà văn, nhà thơ xịn” ở ngay Hà Nội, như nhà thơ Việt Phương (vừa được kết nạp năm 2010 khi anh đã ngoài 80 tuổi) và hai người nữa đến nay cũng chưa vào Hội, là nhà văn Trần Chiến và nhà thơ Giáng Vân.

Trong cuốn chân dung văn học “Sự cực đoan đáng yêu” vừa xuất bản của mình, tôi có nhắc đến Trần Chiến, một nhà văn đã có hai tác phẩm được dựng phim truyền hình dài tập, trong đó “Đèn vàng” rất được khen, nhưng anh nộp đơn đã rất lâu, mà không được xét, nên anh rút đơn về, không chờ xét nữa!

Thế rồi cuốn sách của tôi, tuy không được tặng, nhưng phóng viên các báo An ninh Thủ đô, Thể thao Văn hóa, rồi Đài truyền hình Việt Nam… đã đến tận nhà phỏng vấn và sau đó đưa tin, rồi các blog và các báo khác như Văn nghệ Quân đội, Sức khỏe và Đời sống… đều có nói đến, mà các báo và mạng của Hội nhà văn Việt Nam, thì cho đến nay, vẫn không một dòng giới thiệu, dù tôi đã tặng sách cho hầu hết các vị có trách nhiệm.

Tôi muốn nói một chút việc của bản thân, để công nhận ý kiến của một bạn đã phát biểu, là các cơ quan ngôn luận của hội hiện rất chậm chạp và thiếu năng động. Trang web của Hội nhà văn VN thì ôi thôi, chậm như sên bò, mấy ngày sau lễ kỷ niệm 100 năm bác Nguyễn Tuân vẫn còn nguyên tấm ảnh chụp hôm đó, chưa thay bài khác!
Tôi mong là, ngoài những người kỳ cựu, có uy tín văn chương và kinh nghiệm lãnh đạo Hội, BCH mới sẽ có thêm lớp người trẻ tuổi, công tâm, vô tư, giỏi ngoại ngữ và vi tính tham gia điều hành công việc. Những người này cũng đòi hỏi phải có tên trong làng văn, đã có tín nhiệm trong việc quản lý, chứ không phải là các bác già đến mức như nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ yêu cầu, là phải có giấy chứng nhận sức khỏe tốt!...

Tôi rất nghi ngờ ý kiến của ai đó nói rằng Hội nhà văn không cần sự bảo trợ của nhà nước, hãy thành lập một hội độc lập, tự trang trải kinh phí và tập hợp những anh em nào sẵn sàng viết chỉ vì mục đích cao cả của văn chương! Tôi e rằng, cuối cùng, cái “hội độc lập” đó lại phải xin tiền của một nhà tài trợ nào đó, và sẽ… lại viết theo yêu cầu của họ!

Còn nữa, tôi thấy, không có sản phẩm nào đáng thương hơn sản phẩm của các nhà văn, nhà thơ, như tôi, mấy chục năm làm báo, viết sách, mà cuốn “Sự cực đoan..” vẫn phải bỏ thêm tiền mua tặng bạn bè, tức là không có 1 xu thu nhập nào! Vậy thì các nhà văn biết sống bằng cách nào đây? Nếu nhà nước không quan tâm và có sự động viên, thì chúng ta sẽ chỉ có thể có các loại văn chương chạy theo thị trường thôi!
Tôi ủng hộ một Hội nhà văn, như tất cả những hội văn học nghệ thuật khác, là một hội nghề nghiệp do nhà nước bảo trợ. Và tôi mong muốn, BCH Hội khóa tới, ngoài sức khỏe, trình độ ngoại ngữ và vi tính, khả năng sáng tác vượt trội, còn phải có một gia đình hòa thuận, yên ấm với thu nhập trên trung bình, ví dụ, có ô tô riêng, như nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ hoặc nhà thơ Nguyễn Thị Hồng Ngát, càng hay! Bởi vì, một người, theo tôi, đã không có được một gia đình yên ấm, tức là không “tề gia”, thì cũng thật khó lòng “trị hội” (!); một người đã không lo nổi cho bản thân và vợ chồng, con cái có đủ những tiện nghi bình thường nhất, thậm chí, còn thiếu ăn, thì làm sao có đủ khả năng lo cho hàng ngàn con người trong một Hội nghề nghiệp sáng tạo?

___________________________________________________

Hai yêu cầu đúng và khó của một nhà văn nổi tiếng

- Nhà văn ứng cử vào BCH cần có giấy chứng nhận đủ sức khỏe, có uy tín văn chương, năng lực quản lý... - Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ kiến nghị.

Thưa nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ, là người viết lâu năm, lại là ủy viên đương nhiệm BCH Hội nhà văn Hà Nội, chị hình dung thế nào về một BCH mới của Hội nhà văn Việt Nam khóa VIII ?

- Tôi nghĩ, BCH mới cần ít nhất là 10 người. Mỗi cơ sở nên có một đại diện, còn hai thành phố lớn tập trung nhiều nhà văn hội viên là HN và TPHCM thì nên có ít nhất 3 người. Các hội đồng chuyên ngành sẽ được thành lập sau khi có BCH, với nhiệm vụ là cánh tay nối dài của BCH. Tôi không đồng ý cách bầu chọn một BCH theo tiêu chí “dân chủ đại diện”, mà các thành viên phải là những người có uy tín chuyên môn, công tâm và sẵn sàng gánh vác công tác hội.

Uy tín chuyên môn, công tâm và sẵn sàng gánh vác công tác hội… là những tiêu chuẩn khá chung. Chị có thể cho biết ý kiến về những tiêu chuẩn cụ thể?

- Đại hội lần này nên minh bạch mọi tiêu chí, tiêu chuẩn về người sẽ đảm nhận công việc của Ban chấp hành khóa 8. Bắt buộc phải có những nguyên tắc, và khi những nguyên tắc đó được đáp ứng, công việc của BCH trong 5 năm tới sẽ bớt gặp những chuyện không hay như nhiệm kỳ 5 năm vừa qua. Cụ thể:

Sức khỏe và độ tuổi: Nhà văn trước khi được ứng cử bầu vào BCH, phải có giấy chứng nhận sức khỏe trên trung bình, không ủ bệnh nan y. Về độ tuổi thì không quan trọng trẻ hay già, miễn là có sức khỏe và năng lực làm việc tốt, nhưng cũng không nên "già" quá.

Uy tín văn chương: Nhà văn phải có tác phẩm, được người đọc và đồng nghiệp biết và có hiệu ứng trong xã hội. Riêng với dịch giả, cần có sự thẩm định bảo đảm của giám đốc NXB đã xuất bản cuốn sách đó hoặc chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực dịch thuật, vì tình trạng dịch thuật hiện nay đang vàng thau lẫn lộn.

Thâm niên công tác và năng lực quản lý: Ủy viên BCH phải có thời gian và nhiệt tình tham gia công tác Hội, có kinh nghiệm quản lý và khả năng thuyết trình trước hội nghị.

Ngoài ra cần có đủ năng lực, uy tín và văn hóa ứng xử để tham gia những công việc quan trọng, như: xét các giải thưởng HCM, Nhà nước, giải thưởng hàng năm, xét kết nạp Hội viên, đi tiếp xúc hội viên địa phương, gặp gỡ giao lưu với nhà văn quốc tế và nhiều việc khác.

Nhưng để thực hiện được những yêu cầu trên cần khá nhiều thời gian trong khi Đại hội toàn thể Hội nhà văn Việt Nam diễn ra có 3 ngày, bộn bề khá nhiều công việc…
- Tôi sẽ đề nghị tại đại hội ngay ngày đầu, cùng lắm là sang ngày thứ hai, trước khi các nhà văn bỏ lá phiếu của mình bầu BCH, phải làm rõ mấy vấn đề:

1. Dành ít nhất nửa ngày để 6 ủy viên BCH khóa trước trình bày và trả lời chất vấn về công việc của họ trong nhiệm kỳ đã qua. Tương tự như việc các thành viên Chính phủ trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội, được dư luận xã hội hết sức hoan nghênh vì tính công khai, minh bạch và dân chủ.

Như chúng ta đã biết, có rất nhiều ý kiến nói chính thức tại các đại hội cơ sở là ủy viên BCH này không làm việc, ủy viên kia bỏ họp hành… Tôi đã bỏ lá phiếu của mình, với sự trân trọng những người đó, và kỳ vọng ở họ, bởi họ hội tụ những điều mà một người quản lý Hội Nhà văn cần có.

Vậy thì những ủy viên BCH đó cần trả lời thẳng thắn, cụ thể lý do tại sao không làm việc và những uẩn khúc khác xảy ra trong 5 năm qua, mà hội viên chúng ta không thể biết, hoặc có biết thì cũng không phải là thông tin chính thức nên đã gây những thắc mắc.

Có như thế, mới chấm dứt tình trạng tam sao thất bản, văn truyền miệng - là thứ rất tệ của xã hội nói chung và với nhà văn chúng ta nói riêng.

2. Giải quyết triệt để mấy việc "nóng", gây ảnh hưởng không tốt đến uy tín Nhà văn. Ví dụ chuyện có hay không việc “đạo thơ” đã từng gây xôn xao dư luận và ảnh hướng xấu tới uy tín của những người cầm bút.

Chúng ta cứ than phiền là không ai biết đến văn học VN, rồi văn học VN không ra được với thế giới. Nhưng chúng ta phải nhìn lại mình trước! Những nhà văn có tác phẩm dịch ra nước ngoài, thường là hữu xạ tự nhiên hương. Vậy thì ban đối ngoại HNV ở đâu, đang làm gì, và đại hội rất cần được báo cáo chính xác và cụ thể về những đoàn đi nước ngoài trong 5 năm vừa qua, ý nghĩa và hiệu quả của những chuyến đi ấy ra sao.

Với trách nhiệm của một người viết, một hội viên, tôi thật sự mong muốn Hội nhà văn VN là ngôi nhà, mà ở đó, nơi này là vườn ươm tài năng, nơi kia là bệ phóng cho các tác giả, lại có nơi chốn cho những nhà văn mọi lứa tuổi, mọi vùng miền đến chơi, ấm áp, chân tình.

3. Ban Kiểm tra của Hội NV phải có đủ số người và phải được đại hội bầu trực tiếp, có chức năng hoạt động kiểm tra, giám sát độc lập. Có thế thì Ban mới làm việc được một cách hiệu quả, và họ là đại diện của gần 1000 hội viên, tham gia giúp hội viên nắm bắt mọi vấn đề “ngoài luồng” văn học và nêu phương án xử lý.

Thời gian gần đây, nhiều ý kiến cho rằng người đọc thờ ơ với văn chương nước nhà. Tôi thì không thấy như vậy. Tôi công tác ở cả hai miền Bắc và Nam, công việc làm truyền thông nên được gặp gỡ, tiếp xúc nhiều người ở nhiều lĩnh vực, công việc khác, ngoài giới nghệ sĩ, nhà văn. Mọi người, từ già tới trẻ, rất quan tâm tới văn học Việt nam, rất yêu văn chương, thơ ca Việt Nam, và kì vọng nhiều vào nhà văn chúng ta lắm.

Họ là những doanh nhân, những kỹ sư, những người làm quản lý ở nhiều ngành nghề, và họ thường than phiền, là tại sao giới nhà văn của chị có những chuyện chán thế. Văn thơ là từ cái tài, cái tình của người viết. Sáng tác là tự thân, và sung sướng vì mình đẻ ra được đứa con tinh thần, và đưa nó ra xã hội cùng chiêm ngưỡng…

Hơn mọi điều, nhà văn ngoài cái tài bẩm sinh, luôn cần một phẩm chất văn hóa, luôn cần phải sang trọng và kiêu hãnh. Còn nếu ai đã, đang và sẽ làm những chuyện tầm thường núp danh Nhà văn để tìm kiếm những bổng lộc con con như những chuyến đi nước ngoài miễn phí, mượn tác phẩm người khác mang đi thi, hay kiếm tí tiền qua dự án này nọ, thì nên thôi đi.

Xin cảm ơn chị.

Nhóm PV VietNamNet
____________________________________________________